Έχετε ποτέ αναρωτηθεί πώς η Ελλάδα, τοποθετημένη στο σταυροδρόμι Ανατολής και Δύσης, μπορεί να αποτελέσει μία μοναδική πολιτισμική, οικονομική και γεωπολιτική γέφυρα; Για πολλούς η Ελλάδα θεωρείται μία μικρή κουκκίδα στον χάρτη που είναι ευρέως γνωστή είτε για την Ιστορία της είτε για το χρέος της. Αν κάνουμε όμως μεγέθυνση στην πραγματικότητα θα βρεθούμε ενώπιοι μίας άλλης οπτικής : Η γεωπολιτική θέση της Ελλάδας την καθιστά μοναδικό στρατηγικό παίκτη μεταξύ Δύσης και Ανατολής. Ωστόσο, για να αξιοποιηθεί αυτός ο ρόλος, απαιτούνται τα εξής: (α) η εσωτερική ενδυνάμωση της Ελλάδας και (β) η μετατροπή της σε γέφυρα μεταξύ των δύο αυτών παντελώς ανόμοιων κόσμων. Να τονισθεί πως το κείμενο αυτό δεν έχει ως σκοπό να δείξει τα παρακάτω ως την απόλυτη αλήθεια ή την βέλτιστη λύση, αλλά περισσότερο να καταδείξει, έπειτα από έρευνα, μία άλλη οπτική που συχνά δεν αναφέρεται στον δημόσιο λόγο.
Ιστορικές Ρίζες της Διττής Ταυτότητας
Αν κανείς συλλογιστεί τα ιστορικά αποφθέγματα που μας έβαζαν να παπαγαλίσουμε στο Σχολείο θα καταλήξει σε ένα πρώτο βασικό συμπέρασμα: Η χώρα μας αποτελεί κληρονόμο, τόσο της κλασσικής αρχαιότητας όσο και του Βυζαντίου. Ένα κράμα Δυτικού DNA και ανατολικής νοοτροπίας. Κατά την αρχαιότητα, υπήρξε μήτρα, λίκνο του δυτικού πολιτισμού, εισάγοντας τις αρχές της δημοκρατίας, της φιλοσοφίας και της λογικής σκέψης. Η Βυζαντινή περίοδος πήρε την δάδα και την εμπλούτισε με τα ορθόδοξα Χριστιανικά στοιχεία και τον ανατολικό τρόπο διοίκησης, (όχι πάντοτε με λαμπρό τρόπο βέβαια), ενώ η περίοδος της Τουρκοκρατίας ενίσχυσε ακόμα περισσότερο τα «ανατολίτικα στοιχεία» της πολιτισμικής μας ταυτότητας. Ακόμα και στην αρχαιότητα, που αναφέραμε, υπήρχε ένα άνοιγμα προς την ανατολή τόσο στο Βυζάντιο όσο και στην Μακεδονική Αυτοκρατορία.
Η γεωπολιτική θέση της Ελλάδας την καθιστά μοναδικό στρατηγικό παίκτη μεταξύ Δύσης και Ανατολής.
Αναλογιζόμενοι λοιπόν την ιστορία μας ως έθνος, μπορούμε να πούμε πως από το 1830 και μετά τα δυτικά και ανατολικά στοιχεία βαδίζουν σε απόλυτη αρμονία. Στις στρατηγικές μας σχέσεις έχουμε επιλέξει, και ορθά, να συμμαχήσουμε με το Δυτικό Μπλόκ. Η Ευρωπαϊκή κουλτούρα κυριαρχεί στο εσωτερικό της Ελλάδας, αλλά τα στοιχεία ανατολικού χαρακτήρα δεν πρέπει να θεωρηθούν αμελητέα. Η σύντομη αυτή ιστορική διαδρομή της ταυτότητας μας μάς πιστοποιεί το γεγονός ότι μπορούμε να αποτελέσουμε γέφυρα των δύο κόσμων, χωρίς να αποσχιστούμε προφανώς από την δυτική συμμαχία.
Εσωτερική αναδόμηση
Όπως ήδη θίχτηκε είναι σχεδόν παράλογο να ισχυρίζεται κανείς ότι η Ελλάδα δύναται να διαδραματίσει ενεργό ρόλο στην βαλκανική (για αρχή), ευρωπαϊκή και παγκόσμια σκηνή, αν δεν ενδυναμωθεί πρώτα εσωτερικά. Μία αντίστοιχη λογική και προσέγγιση μπορούμε να την δούμε κατά την περίοδο διακυβέρνησης του Χαριλάου Τρικούπη, ο οποίος πρώτα κοίταξε να μεταρρυθμίσει την χώρα προτού προβεί σε οποιαδήποτε υλοποίηση της Μεγάλης Ιδέας. Έτσι και σήμερα η θεσμική, οικονομική, αμυντική και κοινωνική ενδυνάμωση της Ελλάδας αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για οποιαδήποτε στρατηγική χάραξη εξωτερικής πολιτικής.
Καθίσταται αναγκαία η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης της κοινωνίας προς το κράτος και τους θεσμούς. Η δικαιοσύνη οφείλει να δρα ανεξάρτητα, οι θεσμοί να λειτουργούν, η δημόσια διοίκηση να είναι αποτελεσματική και η διαφάνεια να είναι μέρος της κανονικότητας. Έπειτα, η Πολιτεία οφείλει να εξασφαλίσει, επιτέλους μία ισχυρή, παραγωγική, ανταγωνιστική και εξωστρεφή οικονομία, με έμφαση στις επενδύσεις, τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, την ναυτιλία, τα logistics και τον πρωτογενή τομέα (που πρόσφατα περικυκλώνεται από σκάνδαλα). Σκοπός είναι να δημιουργηθούν έτσι οι κατάλληλες υποδομές ( πχ. λιμάνια, αεροδρόμια, σιδηρόδρομοι) με τέτοιο τρόπο ώστε η χώρα να αποτελέσει κόμβο της ευρύτερης περιοχής. Επιπλέον η γεωπολιτική θέση της Ελλάδας επιβάλλει επενδύσεις στην άμυνα, κάτι που θα μπορούσε να γίνει μέσω της αύξησης της αμυντικής αυτάρκειας και εγχώριας παραγωγή οπλικών συστημάτων άλλα και την σύσφιξη στις στρατηγικές συνεργασίες με συμμάχους (ΗΠΑ, ΕΕ, Γαλλία, Ισραήλ). Τέλος, χωρίς κοινωνική συνοχή και εκπαίδευση καμία πρόοδος δεν στέκει: εκσυγχρονισμός παιδείας, καινοτομία, εξωστρέφεια και δημογραφική ανανέωση είναι τα θεμέλια μίας ανθεκτικής Ελλάδας.
Η Ελλάδα ως γέφυρα Δύσης και Ανατολής
Χρειάζεται συνεχής, σοβαρή και συνεπής παρουσία τόσο σε διεθνή φόρα όσο και σε διεθνείς οργανισμούς με ένα απλό μήνυμα : η Ελλάδα είναι ο πυλώνας σταθερότητας, η γέφυρα Δύσης και Ανατολής. Μία χώρα που αναμφισβήτητα ανήκει στην Δύση, διατηρεί τις δυτικές συμμαχίες της αλλά ανοίγεται και συνδέεται τόσο με την Αφρική όσο και με την Ανατολή.
Έχοντας λοιπόν αποκτήσει ένα στέρεο εσωτερικό πλαίσιο(κάτι που θα έπρεπε να υπήρχε χρόνια) η Ελλάδα θα μπορέσει να αποτελέσει μία διπλωματική, ενεργειακή και εμπορική γέφυρα της Δύσης με την Ανατολή, λειτουργώντας παράλληλα και ως εγγυητής ειρήνης.
Γεωπολιτικός και Διπλωματικός ρόλος
Μία βασική αποστολή της ελληνικής διπλωματίας είναι να καταστεί ή να πείσει τους παγκόσμιους ηγέτες ότι μπορεί να καταστεί παράγοντας ισορροπίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Κάτι τέτοιο σαφώς δεν είναι εύκολο και ούτε γίνεται από την μία μέρα στην άλλη. Χρειάζεται συνεχής, σοβαρή και συνεπής παρουσία τόσο σε διεθνή φόρα όσο και σε διεθνείς οργανισμούς με ένα απλό μήνυμα : η Ελλάδα είναι ο πυλώνας σταθερότητας, η γέφυρα Δύσης και Ανατολής. Μία χώρα που αναμφισβήτητα ανήκει στην Δύση, διατηρεί τις δυτικές συμμαχίες της αλλά ανοίγεται και συνδέεται τόσο με την Αφρική ( δείτε εδώ σε προηγούμενο άρθρο) όσο και με την Ανατολή.
Ενεργειακός και Διαμετακομιστικός κόμβος
Ένα μεγάλο πλεονέκτημα της χώρας μας είναι η δυνατότητα εξόρυξης ενεργειακών πόρων στο Αιγαίο Πέλαγος. Αυτό βέβαια είναι και ένα από τα κυριότερα ζητήματα των διαφωνιών ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία, καθώς η δεύτερη πιέζει χρόνια για μία πέρα από κάθε νόρμα και λογική του διεθνούς δικαίου «Συνεκμετάλλευση του Αιγαίου», δηλαδή εκμετάλλευση έπειτα από κοινή απόφαση και των δύο μερών. Τόσο όμως η επέκταση των ναυτικών μιλίων στο Αιγαίο στα 12 ν.μ, όσο και η εκμετάλλευση του Αιγαίου ανήκουν σε αυτά που ονομάζονται ως μονομερή κυριαρχικά δικαιώματα. Δικαιώματα δηλαδή που αφενός σχετίζονται με την κυριαρχία μας ως έθνος, αφετέρου δεν χρειάζεται να διαπραγματευτούμε ή να πάρουμε άδεια από κανέναν για να τα ασκήσουμε. Η Ελλάδα λοιπόν, αν εκμεταλλευτεί τα κοιτάσματα μπορεί να καταστεί αρχικά ενεργειακός πρωταγωνιστής των Βαλκανίων και έπειτα πύλη των χωρών της Ανατολής για την Ευρώπη. Παράλληλα οφείλουμε να ενισχύσουμε τις ενεργειακές συμφωνίες με χώρες όπως η Κύπρος, η Αίγυπτος και το Ισραήλ με την δημιουργία νέων αγωγών αλλά και να αυξήσουμε τις επενδύσεις σε LNG (υγροποιημένο φυσικό αέριο), όπως στην Αλεξανδρούπολη και την Κρήτη.
Πολιτιστική και Θρησκευτική Διπλωματία
Ένα επίσης μεγάλο θετικό το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί από την ελληνική διπλωματία είναι η δυνατότητα της προβολής ήπιας ισχύος τόσο στην Δύση αλλά κυρίως σε Ανατολικές χώρες. Ο πλούτος που διαθέτουμε σε ιστορία και πολιτισμό μπορεί κάλλιστα να αξιοποιηθεί για προγράμματα πολιτισμικής ανταλλαγής με διοργανώσεις διεθνών συνεδρίων στα πεδία των τεχνών, των παραδόσεων, της ιστορίας κλπ, με χώρες όπως η Ιορδανία, η Σαουδική Αραβία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το Κατάρ κ.α. Με αυτό τον τρόπο οι σχέσεις με αυτές τις χώρες θα βελτιωθούν και η Ελλάδα ενδέχεται να γίνει αξιόπιστος εταίρος επικοινωνίας μέσα από ένα αρκετά λεπτό τομέα όπως αυτόν του πολιτισμού.
Ακόμη οφείλουμε να χρησιμοποιήσουμε τον ρόλο της Ορθοδοξίας στις επαφές μας. Πέρα από την ενίσχυση του ήδη υπάρχοντος και κατά περιστάσεις πληγέντος χριστιανισμού στην Ανατολή (πχ Συρία) ο ρόλος του Οικουμενικού Πατριαρχείου μπορεί να λειτουργήσει κομβικά ως διαμεσολαβητής σε διαφορά ζητήματα. Η Ελλάδα λόγω της σχέσης της με το Πατριαρχείο μόνο κερδισμένη θα έβγαινε από μια τέτοια συνθήκη. Επίσης δεν θα πρέπει να παραλείψουμε την σημασία του απόδημου ελληνισμού. Η ενεργοποίηση των αποδήμων είναι ένα χαρτί το οποίο δεν έχει χρησιμοποιηθεί ως όφειλε και μπορεί να προσφέρει αρκετά στην προώθηση αφενός του ελληνισμού αφετέρου στην εγκαθίδρυση της Ελλάδας ως γέφυρα μεταξύ Δύσης και Ανατολής.
Τουρκία και Ισορροπία ισχύος
Στην ανάλυση αυτή δεν θα μπορούσε σαφώς να λείψει η αναφορά στην γείτονο χώρα και την χώρα που προσπαθεί ανελιπώς και ήδη έχει αρχίσει να γίνεται η γέφυρα των δύο κόσμων, την Τουρκία. Όπως ήδη αναφέρθηκε προηγουμένως η Ελλάδα πρέπει να έχει μία συνεπή και σοβαρή στάση απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα. Δηλώσεις περί ήρεμων νερών, υποκλίσεις και διαλέξεις ελλήνων αξιωματούχων στα τουρκικά, όχι απλά δεν λύνουν το πρόβλημα αλλά νομιμοποιούν κάθε παραβίαση που διαπράττει η Τουρκία. Την καθιστούν δηλάδη όντως τον δήθεν αξιόπιστο εταίρο που επιθυμούν να γίνουν. Η στάση μας πρέπει να είναι σαφής. Μέσα από πολυετείς διαβουλεύσεις, που ήδη θα έπρεπε να έχουν γίνει, η ελληνική διπλωματία οφείλει να στρώσει το χαλί για τα 12 ν.μ και να καταστεί εγγυητής σταθερότητας αντί της Τουρκίας . Είναι δε καθήκον μας να δηλώνουμε το αυτονόητο: μία χώρα που παραβιάζει συχνά το διεθνές δίκαιο, δεν σέβεται τους κανόνες του και που κατέχει παράνομα μισό ευρωπαϊκό έδαφος για πάνω από 50 χρόνια ούτε μπορεί να ανήκει στην Δύση ούτε να εγγυηθεί την σταθερότητα. Με αυτή της την στασή η Ελλάδα θα μπορεί πιο εύκολα να γίνει ο πλέον αξιοπιστος συνομιλητής μεταξύ Δύσης, Βαλκανίων και Μ. Ανατολής.
