Το καθεστώς του Μασάρ αλ-Άσαντ στην Συρία ήταν από τα λίγα που κατόρθωσαν να επιβιώσουν, με ελάχιστες αλλαγές, από το κύμα εξεγέρσεων τις αραβικής άνοιξης. Στις 8 Δεκεμβρίου του 2024, όμως, μετά από αιφνιδιάστηκες επιθέσεις ανταρτών , που ανήκαν σε διάφορες ομάδες ο ίδιος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει την χώρα. Με αυτόν τον τρόπο έληξε και οι δικτατορία που είχε εγκαθιδρύσει ο πατέρας του Χάφεζ αλ-Άσαντ το 1971. Από αυτό το σημείο και έπειτα τα εσωτερικά τεκτενόμενα της Συρίας περιπλέχθηκαν σε μεγάλο βαθμό καθιστώντας πολύ δύσκολη την κατανόηση του ποιος κατέχει και που εξουσία στην επικράτεια της χώρας. Ο λόγος που η κατάσταση βρίσκεται σε τέτοιο σημείο στην Συρία είναι το πλήθος των διαφόρων ένοπλών ομάδων που δρουν εκεί μέχρι και σήμερα.
Ποιοι ελέγχουν το έδαφος της Συρίας
Προκειμένου να εξετάσουμε την πολιτική πραγματικότητα στην Σύρια τον τελευταίο έναν χρόνο πρέπει να δούμε από ποιες ομάδες αποτελούνταν οι στρατιωτικές δυνάμεις που ανέτρεψαν τον Άσαντ. Η αιφνιδιαστική επιχείρηση που άρχισε στις 27 Νοεμβρίου οργανώθηκε από μια ισλαμική συμμαχία τεσσάρων διαφορετικών στρατιωτικών οργανώσεων. Αυτές ήταν η Hayat Tahrir al-Sham ή HTS, μια ομάδα συριακών πολιτοφυλακών (περίπου 40-45) που ονομάζονταν Συριακός Εθνικός Στρατός (SNΑ) και υποστηρίζονταν από την Τουρκία, o Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις (SDF) που αποτελείται κυρίως από κουρδικές στρατιωτικές ομάδες και η οργάνωση Southern Operations Room που αποτελούνταν από διάφορες αντιπολιτευόμενες στον Άσαντ στρατιωτικές ομάδες που δρούσαν στον νότιο τμήμα της χώρας. Επομένως είναι λανθασμένη η εντύπωση ότι η HTS ήταν αυτή που απάλλαξε την Συρία από την δικτατορία του Άσαντ. Τι ήταν όμως αυτές οι οργανώσεις και σε ποια μέρη της Συρίας ασκούν εξουσία;
Hayat Tahrir al-Sham
Η Hayat Tahrir al-Sham ή HTS, της οποίας ο αρχηγός Αμπού Μοχάμεντ αλ-Τζολάνι είναι πλέον ο πρόεδρος της Συρίας, είναι η πιο ισχυρή οργάνωση στην χώρα αφού έχει υπό τον έλεγχό της της κυριότερες πόλεις, την Δαμασκό, την Χάμα, την Χομς και το Αλλέπο, και σε μεγάλο βαθμό έχει καταφέρει να ελέγξει περιοχές που ανήκαν στο καθεστώς του Άσαντ, βέβαια με ένα είδος σκιώδους κυριαρχίας. Για αυτό τον λόγο προσπάθησε, και το έχει καταφέρει, να κερδίσει εξωτερική νομιμοποίηση και πλέον παρουσιάζεται ως η προσωρινή νόμιμη κυβέρνηση της Συρίας. Επισήμως η οργάνωση διαλύθηκε στις 29 Ιανουαρίου 2025, κάτι που σαφέστατα εξυπηρετούσε την αναγνώριση της ηγεσίας της ως κυβέρνηση της χώρας. Στο παρελθόν ήταν γνωστή ως Jabhat al-Nusra ή το μέτωπο Al-Nusra και είχε δηλώσει την υποταγή της στην Αλ-Κάιντα. Το 2016 όμως ανεξαρτητοποιήθηκε και πήρε το σημερινό της όνομα. Επίσης επί δύο χρόνια (2020-2022) συνεργαζόταν με την Τουρκία με την οποία όμως σταμάτησε τις επαφές της. Είχε χαρακτηριστεί τρομοκρατική οργάνωση από τις ΗΠΑ και γενικότερα έχει κατηγορηθεί για ακρότητες στην χρήση βίας.
Συριακός Εθνικός Στρατός
Όσον αναφορά τον Συριακό Εθνικό Στρατό αποτελείται από πολλές διαφορετικές πολιτοφυλακές, που στηρίζονται κυρίως σε Άραβες και Τουρκμένιους. Η στήριξή που απολαμβάνει από την Τουρκία, η οποία βοήθησε και στην δημιουργία του, του επιτρέπει να διατηρεί την συνοχή του και την συντονισμένη δράση του. Στην διάρκεια του εμφυλίου ήταν το κύριο αντίπαλο δέος των δυνάμεων που υποστήριζαν τον Άσαντ ενώ παράλληλα προσπαθούσε να περιορίσει τις ενέργειες των Κούρδων, αυτό βέβαια δεν γινόταν σε τόσο μεγάλη κλίμακα. Όμως τον τελευταίο καιρό, πριν την πτώση του Άσαντ, το ενδιαφέρον του μετατοπίστηκε αφού η Τουρκία είχε φτάσει σε συμφωνία με το καθεστώς. Βασική του αποστολή έγινε λοιπόν η καταπολέμηση των Κούρδων που θεωρούνται η σημαντικότερη απειλή για του Τούρκους. Άλλωστε μετά την αρχική του συμμέτοχη στον πόλεμο κατά του Άσαντ έστρεψε την προσοχή του προς τις κουρδικές δυνάμεις θέλοντας να επωφεληθεί από την αναταραχή που επικρατούσε. Αντικειμενικός του σκοπός ήταν να ελέγξει όλη την περιοχή που της Συρίας που συνορεύει με την Τουρκία για να ανακόψει την επικοινωνία των Κούρδων οι οποίοι κατοικούν στις δύο χώρες. Η δράση της οργάνωσης αυτής επομένως επικεντρώνεται κυρίως σε αυτές τις περιοχές, δηλαδή στα βορειοδυτικά της χώρας. Σε αυτό το σημείο αξίζει να σημειωθεί ότι στο παρελθόν είχε αναπτύξει δραστηριότητα και σε άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής. Όσον αναφορά την συμμετοχή του SNF στην προσωρινή κυβέρνηση της Συρίας δυο μέλη του πιθανότατα στην συμμετέχουν στην οργάνωση του νέου συριακού στρατού που δημιουργείται, από τον οποίο η οργάνωση επιθυμεί να αφομοιωθεί.
Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις
Βασικός αντίπαλος του Συριακού Εθνικού Στρατού στα βόρεια συριακά εδάφη είναι οι Συριακές Δημοκρατικές Δυνάμεις. Oι συγκρούσεις τους είναι καθημερινό φαινόμενο στην βόρεια Συρία. Αυτό συμβαίνει γιατί ένα σημαντικό μέρος των δυνάμεων τους αποτελείται από Κούρδους τους οποίους η Τουρκία βλέπει ως τον κύριο εξωτερικό αλλά και εσωτερικό κίνδυνο. Στην πραγματικότητα αποτελεί την μετεξέλιξη της Κουρδικής πολιτοφυλακής YPG/YPJ που υποστηρίζονταν από τις ΗΠΑ για να διεξάγουν τον πόλεμο εναντίον του ισλαμικού κράτους (ISIS). Η μετάβαση συνέβη το 2015, με την συνέχιση της αμερικανικής στήριξης προς την οργάνωση. Oι περιοχές στις οποίες δραστηριοποιείται η συγκεκριμένη οργάνωση είναι στα βόρεια και βορειοανατολικά του κράτους και σχεδόν ταυτίζονται με τα εδάφη της Δημοκρατικής Αυτόνομης Διοίκησης της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας. Ορισμένοι υποστηρίζουν μάλιστα ότι το SDF αποτελεί όργανο της, κυρίως τουρκικές πηγές. Αυτό που όμως συμβαίνει είναι διαφορετικό από αυτό που έχουν πολλοί στο μυαλό τους. Το SDF δεν αποτελείται μόνο από Κούρδους και μάλιστα αυτοί δεν βρίσκονται καν σε πλειοψηφία. Αυτή την κατέχουν πλέον οι Άραβες, που άρχισαν να εισέρχονται στην οργάνωση από το 2015 και μετά, μαζί με άλλες εθνότητες (Ασσύριοι, Αρμένιοι, Τουρκμένιοι και Τσετσένοι). Την ίδια στιγμή μέσα στην αυτόνομη διοίκηση της περιοχής όπου το SDF δραστηριοποιείται κατοικούν πολλές αραβικές φυλές καθιστώντας την αυτόνομη αυτή οντότητα κάτι πολύ περισσότερο από μια περιοχή ελεγχόμενη από τους Κούρδους. Σε αυτό το σημείο αξίζει να σημειωθεί πως ενώ αρχικά η Δημοκρατική Αυτόνομη Διοίκηση της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας είχε συμφωνήσει να ενταχθεί πλήρως στην Συρία στις 10 Μαρτίου, στις 29 του ίδιου μήνα διακήρυξε πως δεν επρόκειτο να ακολουθήσει τις οδηγίες της προσωρινής κυβέρνησης καθώς δεν εκφράζει την πολιτιστική ποικιλότητα της Συρίας. Παρόλα αυτά δεν δείχνει κανένας διάθεση να γίνει απόσχιση από την Συρία και βασικός στόχος τόσο της αυτόνομης διοίκησης όσο και του SDF συνεχίζει να είναι η παραμονή τους ως μέρος της Συρίας.
Southern Operations Room
Η τέταρτη αντάρτικη ομάδα που συμμετείχε στην εκθρόνιση του Άσαντ ήταν μια ομάδα πολιτοφυλακών που δρούσαν στα νότια τμήματα της Συρίας. Αυτές δρούσαν ανεξάρτητα κατά του δικτάτορα χωρίς καμία ισχυρή διασύνδεση μεταξύ τους. Όμως στις 6 Δεκεμβρίου του 2024 ανακήρυξαν την δημιουργία της οργάνωσης Southern Operations Room. Σκοπός της δημιουργίας του SOR ήταν να οργανωθεί μια στρατιωτική επιχείρηση με όσο το δυνατόν καλύτερο συντονισμό. Ουσιαστικά οι προεργασίες για την επίτευξη αυτού του στόχου είχαν ξεκινήσει ήδη από το 2023 όταν σύμβουλοι από την Διοίκηση Στρατιωτικών Επιχειρήσεων (που βρισκόταν υπό την ομπρέλα του HTS) προσπάθησαν να μαζέψουν τους ηγέτες από 25 διαφορετικές αντιπολιτευόμενες ομάδες και να τους προτρέψουν να ακολουθήσουν συντονισμένη δράση. Κατά την διάρκεια της επίθεσης που εν τέλει οδήγησε στην πτώση του Άσαντ το SOR κατέλαβε πρώτο την Δαμασκό και στην συνέχεια αποχώρισε όταν έφτασαν οι δυνάμεις του HTS. Σήμερα διατηρεί τον έλεγχο στην νοτιοανατολική Συρία και πιο συγκεκριμένα στις περιοχές: Daraa, Suwayda, Quneitra και Rif.
Ξένες Δυνάμεις στα συριακά εδάφη
Εκτός όμως από τα εδάφη που ελέγχει ο καθένας από τους παραπάνω και την σκιώδη επικυριαρχία που ασκεί η προσωρινή κυβέρνηση (πρώην HTS), αλλά κι οι υπόλοιποι όπου είναι δυνατό, στις περιοχές που ανήκαν στην Άσαντ το Ισραήλ διατηρεί στην κατοχή του τα υψώματα του Γκολάν. Δικαιολογεί την παρουσία του εκεί υποστηρίζοντας πως με αυτό τον τρόπο προστατεύεται από την αστάθεια στην Συρία η οποία μπορεί να απειλήσει τα συμφέροντά του στην περιοχή. Από την άλλη η Τουρκία πέρα από το ότι έχει υπό τον έλεγχο της τον SNA προσπαθεί να πετύχει τους σκοπούς της (κυρίως περιορισμός των Κούρδων) με την παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων σε τομείς στο βόρειο τμήμα του Χαλεπιού. Τέλος και η Ρωσία θέλοντας να εξασφαλίσει την παρουσία της στην περιοχή προχώρησε σε προσέγγιση της νέας συριακής κυβέρνησης με σκοπό την εγγύηση ασφάλειας για τις βάσεις που διέθετε ήδη εκεί μετά από συμφωνία με τον έκπτωτο δικτάτορα Μπασάρ αλ-Άσαντ. Τελικά οι διαπραγματεύσεις εξελίχθηκαν ευχάριστα για τους Ρώσους με αποτέλεσμα να μπορούν να χρησιμοποιούν τις βάσεις τους όπως και πριν. Οι κύριες βάσεις των ρωσικών ενόπλων δυνάμεων στην Συρία είναι η αεροπορική βάση Hmeimim και η ναυτική βάση στο Tartus. Βρίσκονται στο δυτικό τμήμα της χώρας στις ακτές της Μεσογείου.
Εσωτερικές συγκρούσεις
Πέρα όμως από τον γεωγραφικό κατακερματισμό της εξουσίας στην Συρία η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο με τα αποκλίνοντα και πολλές φορές αντικρουόμενα συμφέροντα αυτών που δρουν στα εδάφη της. Αυτό λειτουργεί ως ανασταλτικός παράγοντας για την επιστροφή της σταθερότητας στην χώρα και για την συντονισμένη αντιμετώπιση προβλημάτων των πολυάριθμων προβλημάτων που υπάρχουν. Μάλιστα δεν είναι λίγες οι φορές που αυτά οδηγούν σε συγκρούσεις. Όπως αναφέρεται και παραπάνω υπάρχει ένταση ανάμεσα στον SNA και στov SDF ( συμπεριλαμβανομένης και της αυτόνομης διοίκησης στην περιοχή) , η οποία εξυπηρετεί τα συμφέροντα της Τουρκίας για τον περιορισμό των Κούρδων. Εκτός από αυτό όμως από αυτή την «σύγκρουση» που βρίσκεται σε εξέλιξη η διοίκηση της Δημοκρατικής Αυτόνομης Διοίκησης της Βόρειας και Ανατολικής Συρίας διαφωνεί έντονα σε αρκετά θέματα με την κεντρική διοίκηση του αλ Τζολάνι σε ότι έχει να κάνει με την συμπερίληψη.
Δεδομένης της κατάστασης που αυτή την στιγμή υφίσταται στην Συρία είναι πολύ δύσκολο να υπάρξει μια συντονισμένη πολιτική δράση που θα οδηγήσει σε καλύτερες συνθήκες ζωής που θα είναι παρόμοιες σε όλη την επικράτεια του κράτους. Στην ουσία οι άνθρωποι ζουν σε τέσσερις διαφορετικές πραγματικότητες, μπορεί και σε περισσότερες. Επομένως θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει πως ακόμη και ένα χρόνο μετά την πτώση του Άσαντ η χώρα βρίσκεται σε μια μεταβατική κατάσταση εν αναμονή της οποιασδήποτε εξέλιξης που θα μπορούσε να επηρεάσει τα τεκταινόμενα.
Πηγές:
- https://www.bing.com/ck/a?!&&p=9fe1423c14e91a63cb60b1fefc4c87bfba517f0eb2abeb04481b1dd64fd302dbJmltdHM9MTc3MTExMzYwMA&ptn=3&ver=2&hsh=4&fclid=0a81add2-5184-61b3-179f-b879500f60c8&psq=%cf%83%cf%85%cf%81%ce%b9%ce%b1+%cf%83%ce%b7%ce%bc%ce%b5%cf%81%ce%b1&u=a1aHR0cHM6Ly9wcmlkZS5nci9laWRpc2Vpcy9rb3Ntb3MvdGktYWtyaXZvcy1zeW5ldmktc3RpLXN5cmlhLWthaS1wb2lhLWVpbmFpLXRhLXNlbmFyaWEtZ2lhLXRpbi1lcG9tZW5pLW1lcmEv
- https://www.youtube.com/watch?v=3gEgwsk2_Eg&t=2250s
- https://www.bing.com/ck/a?!&&p=8f8bf41e744958bd83c972133c7644c70c4508c4c39159e2f130659fd6aeb880JmltdHM9MTc3MTExMzYwMA&ptn=3&ver=2&hsh=4&fclid=0a81add2-5184-61b3-179f-b879500f60c8&psq=%cf%80%ce%bf%ce%b9%ce%bf%cf%82+%ce%b5%ce%bb%ce%b5%ce%b3%cf%87%ce%b5%ce%b9+%cf%84%ce%b7%ce%bd+%cf%83%cf%85%cf%81%ce%b9%ce%b1+&u=a1aHR0cHM6Ly93d3cubmFmdGVtcG9yaWtpLmdyL2tvc21vcy8xODQzMDIyL3N5cmlhLXBvaW9zLWVsZWdjaGVpLXRlbGlrYS10aS1jaG9yYS8
- https://www.bing.com/ck/a?!&&p=c72c8a5e7599c73b476301dcb6460a6bc30d43fab901f4b7fd95fd1a6710d6bfJmltdHM9MTc3MTExMzYwMA&ptn=3&ver=2&hsh=4&fclid=0a81add2-5184-61b3-179f-b879500f60c8&psq=%cf%80%ce%bf%ce%b9%ce%bf%cf%82+%ce%b5%ce%bb%ce%b5%ce%b3%cf%87%ce%b5%ce%b9+%cf%84%ce%b7%ce%bd+%cf%83%cf%85%cf%81%ce%b9%ce%b1+&u=a1aHR0cHM6Ly93d3cudG92aW1hLmdyLzIwMjQvMTIvMTEvd29ybGQvcG9pb3MtZWxlZ3hlaS10aS1zdGktc3lyaWEteGFydGlzLw
- https://www.bing.com/ck/a?!&&p=17e7cba931592d16128bfa556d384bce2b5791bb44042ba68f3f94c46e9ca9caJmltdHM9MTc3MTExMzYwMA&ptn=3&ver=2&hsh=4&fclid=0a81add2-5184-61b3-179f-b879500f60c8&psq=%cf%80%ce%bf%ce%b9%ce%bf%cf%82+%ce%b5%ce%bb%ce%b5%ce%b3%cf%87%ce%b5%ce%b9+%cf%84%ce%b7%ce%bd+%cf%83%cf%85%cf%81%ce%b9%ce%b1+&u=a1aHR0cHM6Ly93d3cuc2thaS5nci9uZXdzL3dvcmxkL3N5cmlhLXBvaW9zLWVsZWd4ZWktdGktby14YXJ0aXMtdGlzLWRpYWlyZW1lbmlzLXhvcmFz
- https://www.bing.com/ck/a?!&&p=6cc1072aa1ae3972a46e5c978bcf5b3f92d39076882aba86369dc981f4074d35JmltdHM9MTc3MTExMzYwMA&ptn=3&ver=2&hsh=4&fclid=0a81add2-5184-61b3-179f-b879500f60c8&psq=%cf%80%ce%bf%ce%b9%ce%bf%cf%82+%ce%b5%ce%bb%ce%b5%ce%b3%cf%87%ce%b5%ce%b9+%cf%84%ce%b7%ce%bd+%cf%83%cf%85%cf%81%ce%b9%ce%b1+&u=a1aHR0cHM6Ly93d3cuYW5peG5ldXNlaXMuZ3IvJWNmJTgwJWNlJWJmJWNlJWI5JWNlJWJmJWNmJTgyLSVjZSViNSVjZSViYiVjZSVhZCVjZSViMyVjZiU4NyVjZSViNSVjZSViOS0lY2YlODQlY2UlYjktJWNmJTgzJWNmJTg0JWNlJWI3LSVjZiU4MyVjZiU4NSVjZiU4MSVjZSVhZiVjZSViMS8
