Aμυντικό Ταμείο SAFE
Σε προηγούμενο άρθρο της στήλης μας, είχαμε κάνει μια εκτενή ανάλυση για το πρόγραμμα Rearm Europe και για το πως μπορεί η Ελλάδα να δημιουργήσει ξανά, μια ισχυρή αμυντική βιομηχανία μέσω κονδυλίων προερχόμενων από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Κατ’ επέκταση της πρωτοβουλίας της ΕΕ να ενισχύσει αφενός τις ένοπλες δυνάμεις της και αφαιτέρου την αμυντική βιομηχανία της, στις 27 Μαΐου 2025, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Συμβούλιο της ΕΕ ανακοίνωσαν την δημιουργία ενός ακόμη νέου ταμείου.
Τί είναι το ταμείο SAFE;
Το ταμείο Security Action For Europe (SAFE) είναι ένα νέο ταμείο της ΕΕ που προβλέπει την παροχή κεφαλαίων υπό την μορφή δανεισμού σε κράτη – μέλη (και όχι μόνο) για την παραγωγή κρίσιμων οπλικών συστημάτων, όπως οι πύραυλοι αεράμυνας, τα μη επανδρωμένα συστήματα κτλ. Τα κεφάλαια ανέρχονται συνολικά στα 150 δισεκατομμύρια ευρώ, ωστόσο, είναι πιθανό το ποσό αυτό να αυξηθεί περαιτέρω στο μέλλον. Βάσει του κανονισμού 212, για να ενταχθεί μια χώρα στο ταμείο SAFE απαιτείται η ομοφωνία όλων των υπολοίπων χωρών, ωστόσο, εν αντιθέσει με το ταμείο του Rearm, μέσω του SAFE μπορούν να χρηματοδοτηθούν και χώρες εκτός ΕΕ, όπως η Νορβηγία, η Ισλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ουκρανία και πολύ πιθανόν και η Τουρκία. Ποιο είναι λοιπόν το πρόβλημα που προκύπτει;
Ο λύκος δεν μπορεί να φυλάξει πρόβατα
Η αποδέσμευση οικονομικών πόρων στην Τουρκία θα αποτελούσε μια αυτοκτονική πράξη για την ΕΕ. Η τουρκική κυβέρνηση θα χρησιμοποιήσει τα κεφάλαια για την επέκταση της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας: νέες εγκαταστάσεις, περισσότερο προσωπικό, ενώ θα αποκτήσει πρόσβαση σε σύγχρονα οπλικά συστήματα ευρωπαϊκής κατασκευής με την μορφή συμπαραγωγής. Κατά συνέπεια, θα οδηγηθούμε σταδιακά στην εξάρτηση των ευρωπαϊκών αμυντικών εταιρείων από τις αντίστοιχες τουρκικές, δεδομένου ότι αυτές θα εξάγουν υποσυστήματα για την ολοκλήρωση αμυντικών συστημάτων στην ΕΕ. Φυσικά, αυτό το σενάριο θα προσέδιδε στην Τουρκία ένα σημαντικό τεχνολογικό πλεονέκτημα απέναντι στην Ελλάδα και την Κύπρο, δύο κράτη – μέλη της ΕΕ, χρησιμοποιώντας το για την επιδίωξη των επεκτατικών της στόχων στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο. Με πιο απλά λόγια, χρήματα Ελλήνων, Κυπρίων και λοιπόν Ευρωπαίων φορολογουμένων θα χρησιμοποιηθούν από την Τουρκία εναντίον τους.
Ωστόσο, δεν είναι μόνο αυτό. Είναι γνωστό ότι η Τουρκία απειλεί δεκαετίες τώρα με casus belli την Ελλάδα για να την αποτρέψει από το να διεκδικήσει νόμιμα δικαιώματά της (πχ επέκταση στα 12 ν.μ.) και απειλεί εκ νέου για την στρατικοποίηση των νησιών του Αιγαίου. Παράλληλα, η τουρκική χωροφυλακή, αστυνομία και το λιμενικό σώμα προωθούν μετανάστες στα ελληνοτουρκικά σύνορα, και κατ’ επεκτάση στα σύνορα Τουρκίας – ΕΕ, προκαλώντας επεισόδια όπως στον Έβρο το 2020. Φυσικά, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η Τουρκία κατέχει επί μισό αιώνα το 38% ενός κράτους – μέλους της ΕΕ, της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Αξίζει να αναφέρουμε ότι οι Κατοχικές Δυνάμεις της Τουρκίας επί του νησιού έχουν αναπτύξει στο παρελθόν οπλικά συστήματα ευρωπαϊκής κατασκευής, όπως γερμανικά άρματα μάχης Leopard-2A4 και ελικόπτερα Cougar της Airbus. Γίνεται κατανοητό λοιπόν ότι η ΕΕ δεν μπορεί να βασίσει μέρος της εφοδιαστικής της αλυσίδας, ειδικά στον κρίσιμο τομέα της άμυνας, σε ένα κράτος που απειλεί με πόλεμο κράτη – μέλη της, χωρίς να έχει σεβαστεί ούτε μία διεθνή συνθήκη και ουδέποτε το διεθνές δίκαιο. Ακόμη και η παραμικρή χρηματοδότηση προς την Τουρκία, θα είναι ένας παραπάνω λόγος να συνεχίσει την αναθεωρητική της πολιτική, έχοντας πλεόν την επίσημη και άμεση υποστήριξη της ΕΕ.
Η ΕΕ έχει στο παρελθόν χρηματοδοτήσει προγράμματα αγοράς οχημάτων και σκαφών για την τουρκική συνοριοφυλακή και το λιμενικό σώμα, τα οποία χρήματα κατέληξαν στην ανάπτυξη θωρακισμένων οχημάτων και ενόπλων σκαφών επιφανείας για τις Ένοπλες Δυνάμεις, με εντελώς διαφορετικές προδιαγραφές από αυτές που είχαν συμφωνηθεί. Ας μην κάνουμε επομένως ξανά το ίδιο λάθος.
Στάση Ελλάδας και Κύπρου και τρόποι μπλόκου στην Τουρκία
Από την στιγμή που ανακοινώθηκε το ενδεχόμενο συμμετοχής των τουρκικών εταιρειών στα εξοπλιστικά προγράμματα της ΕΕ, δικαίως και ορθώς κινητοποιήθηκαν άμεσα οι κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου. Ειδικότερα, οι δύο χώρες επιδίωξαν την πλήρη εφαρμογή της ομοφωνίας, καθώς υπήρξε προσπάθεια άρσης αυτής για να αντικατασταθεί από ψηφοφορία ειδικής πλειοψηφίας, αφήνοντας ανοιχτά περιθώρια χρηματοδότησης για τουρκικές εταιρείες.
Ακόμη, σύμφωνα με το άρθρο 16 του SAFE, για να ενταχθεί μια εταιρεία στο ταμείο πρέπει να έχει βάση εντός ΕΕ ή να είναι σε χώρα φιλικά προσκείμενη στην ΕΕ, όπως και να αποδεικνύει ότι δεν ελέγχεται από άλλη χωρα. Επομένως, η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν έναν ακόμη τρόπο για να επιδιώξουν τον αποκλεισμό των τουρκικών θυγατρικών εταιρειών εντός ΕΕ, όπως η Piaggio Aero Industries στην Ιταλία. Παρ’ όλα αυτά, οι δύο χώρες πρέπει να συνεχίσουν να προβάλουν μέσα στην ΕΕ την τουρκική παραβατικότητα, προκειμένου να μπλοκαριστεί κάποια πιθανή διμερής συμφωνία με εταιρείες της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.
Τελικά συμπεράσματα
Αυτή την στιγμή, τα προγράμματα επανεξοπλισμού της ΕΕ βρίσκονται σε στάδιο διαβουλεύσεων και δεν έχουμε σημειώσει κάποιο μεγάλο συμβόλαιο κοινής προμήθειας, πχ αντιαεροπορικών πυραύλων. Όπως αναφέραμε προηγουμένως, η ΕΕ και τα κράτη – μέλη της εξετάζουν ακόμα τις προϋποθέσεις συμμετοχής στα αμυντικά ταμεία και όπως ήταν αναμενόμενο, πολλές χώρες επιδιώκουν να πάρουν ένα μέρος της χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένης της Τουρκίας. Επομένως, οφείλεται να εξεταστεί το τι μέλλει γενέσθαι εάν η Τουρκία μπει στα εξοπλιστικά προγράμματα της ΕΕ και το πως μπορεί να σταθεί η Ελλάδα και η Κύπρος ως εμπόδιο, λαμβάνοντας υπόψιν τα λάθη του παρελθόντος. Ένα κράτος που απειλεί ευθέως κράτη – μέλη της ΕΕ, δεν μπορεί να συνεισφέρει στην άμυνα της ΕΕ.
Πηγές:
- commission.europa.eu
- ec.europa.eu
