Πόλεμος Φθοράς
« Η τέχνη του πολέμου είναι η τέχνη της αξιοποίησης των μεσών που η τεχνολογία και η βιομηχανική βάση θέτουν στην διάθεση του διοικητή». Αυτό ειπώθηκε από τον μεγάλο Ελβετό στρατιωτικό θεωρητικό Αντουάν Ανρί Ζομινί (17779-1869), ο οποίος υπηρέτησε ως αξιωματικός στον στρατό του Ναπολέοντα και αργότερα πέρασε στην υπηρεσία του Τσάρου διδάσκοντας στρατηγική στις κλάσεις του ρωσικού στρατού. Στα έργα του, πχ Η περίληψη της τέχνης του πολέμου (Précis de L’Art de la Guerre), o Ζομινί επικεντρώθηκε στην σημασία των γραμμών ανεφοδιασμού, στην εξέλιξης της αμυντικής βιομηχανίας και την έκβαση των επιχειρήσεων, μέσα από μια πιο πρακτική προσέγγιση σε αντίθεση με άλλους συγχρόνους του, όπως ο Κλαούζεβιτς.
Στο παρόν άρθρο θα επικεντρωθούμε σε αυτά τα χαρακτηριστικά και ειδικότερα σε ένα νέο είδος πολέμου που προέκυψε στα πεδία των μαχών την τελευταία τριετία, δηλαδή από την ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022 μέχρι και στην πρόσφατη σύγκρουση Ισραήλ – Ιράν τον Ιούνιο του 2025 (Ανάλυση σε προγούμενο άρθρο εδώ).
Η στρατηγική της φθοράς
Ο Πόλεμος φθοράς είναι μια νέα στρατηγική που εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια με την όλο και αυξανόμενη χρήση μη επανδρωμένων οπλικών συστημάτων αέρος, επιφανείας και εδάφους (UAV/USV/UGV αντίστοιχα). Σε αντίθεση με τις υπόλοιπες παραδοσιακές μορφές, ο πόλεμος φθοράς δεν αποβλέπει στην κατάλληψη εδαφών, αντιθέτως, ο αντικειμενικός σκοπός είναι η συνεχής πίεση του αντιπάλου με την επαναλαμβανόμενη εξαπόλυση κυμάτων UAV, τα οποία στοχοποιούν όχι μόνο τις μονάδες του αλλά και κρίσιμες ενεργειακές υποδομές. Λόγω των μεγάλων αριθμών των αναλόσιμων UAV που χρησιμοποιούνται, από δεκάδες μέχρι και εκατοντάδες την φορά, οι εχθρικές αεράμυνες καταβάλλονται λόγω της έλλειψης πυρομαχικών ή του υψηλού κόστους κατάρριψης των UAV με την χρήση εξελιγμένων πυραύλων. Επομένως, ο νικητής είναι αυτός που θα μπορεί να καταρρίψει τα περισσότερα UAV, με το ελάχιστο δυνατό κόστος, και να αναπληρώσει τάχιστα τα αποθέματά του.
Επιχειρησιακά παραδείγματα
Αυτό το νέο είδος πολεμικών αναμετρήσεων έκανε την πρώτη του εμφάνιση το φθινόπωρο του 2022, όταν ο ρωσικός στρατός απέκτησε UAV τύπου Shahed-136 από τα αποθέματα των Ιρανικών Ενόπλων Δυνάμεων. Πρόκειται για ένα τύπο UAV που μπορεί να παραχθεί σε μεγάλες ποσότητες, με μικρό κόστος και να τεθεί σε υπηρεσία άμεσα, όπως και έπραξε η Ρωσία μεταφέροντας την παραγωγή τους εγχώρια με την επωνυμία Geran-2. Η μαζική χρήση UAV Shahed εναντίον των ουκρανικών πόλεων ήταν κάτι εντελώς καινούργιο για τις Ουκρανικές Ένοπλες Δυνάμεις, των οποίων η αεράμυνα είχε κορεστεί στην προσπάθεια κατάρριψης αυτών. Ως εκ τούτου και χωρίς κάποια αντίσταση, οι Ρώσοι είχαν πετύχει καίρια πλήγματα στις ουκρανικές ενεργειακές υποδομές, βιομηχανικές εγκαταστάσεις και κέντρων μεταφορών. Το έργο των Ουκρανικών ΕΔ έγινε ακόμη δυσκολότερο, όταν τα Shahed ξεκίνησαν να λαμβάνουν αναβαθμίσεις στα συστήματα πλοήγησης και ηλεκτρονικών αντιμέτρων, καθιστώντας πιο ανθεκτικά σε παρεμβολές σήματος.
Αντίστοιχα, UAV ίδιου τύπου χρησιμοποιήθηκαν ευρέως από το Ιράν ενάντια στο Ισραήλ το περασμένο καλοκαίρι, με στόχο τον κορεσμό της ισραηλινής αεράμυνας. Το Ιράν εξαπέλυε για εβδομάδες κύματα Shahed και άλλων τύπων προς τις ισραηλινές πόλεις, αποσκοπώντας να καταρριφθούν από τα προηγμένα συστήματα αεράμυνας του Ισραήλ. Επομένως, όταν τα συστήματα αυτά ανεφοδίαζονταν με νέα πυρομαχικά, το Ιράν είχε την κατάλληλη ευκαιρία να πλήξει τους στόχους του. Καταρρίψεις UAV ίδιας φιλοσοφίας σημειώθηκαν και έξω από βάσεις του αμερικανικού στρατού στο Ιράκ και την Συρία, τα οποία είτε πέρασαν τον εναέριο χώρο, είτε εξαπολύθηκαν από ιρακινές πολιτοφυλακές. Το προαναφερθέν δόγμα σημείωσε μερική επιτυχία, δεδομένου ότι οι αμυνόμενοι ξεκίνησαν να απογειώνουν μαχητικά αεροσκάφη για περιπολίες στην περιοχή, προκειμένου να γίνει το έργο της αεράμυνας λίγο πιο εύκολο.
Τρόποι αντιμετώπισης
Ο πόλεμος φθοράς μπορεί να αντιμετωπιστεί με δύο τρόπους. Είτε παράγοντας μεγάλους αριθμούς αναχαιτιστικών βλημάτων μικρού κόστους, είτε μεταφέροντας τον πόλεμο στο σπίτι του αντιπάλου με την εξαπόλυση ακόμη περισσότερων UAV και λοιπών αναλώσιμων πυρομαχικών.
Μετά τα σοβαρά πλήγματα που δέχτηκε, η Ουκρανία ξεκίνησε να δημιουργεί ένα πυκνό δίκτυο αεράμυνας βασιζόμενο σε συστήματα μικρού κόστους, μειωμένου βεληνεκούς, ικανών να ανεφοδιάζονται γρήγορα με πυρομαχικά. Συγκεκριμένα, συγκροτήθηκαν Κινητές Ομάδες Πυρός (Mobile Fire Groups). Πρόκειται για ομάδες στρατιωτών υψηλής κινητικότητας εξοπλισμένων με βαρέα πολυβόλα και πυροβόλα ακριβείας (όπως το γερμανικό SPAAG Gepard και το αμερικανικό Avenger), φορητούς πυραύλους αεράμυνας όπως Stinger, Piorun, RBS-70, Mistral και κατευθυνόμενες ρουκέτες APKWS. Οι ομάδες αυτές αναπτύσσονται κατά μήκος των διαδρόμων πτήσης των ρωσικών Shahed όπου και τα καταρρίπτουν με χαμηλό κόστος.
Γίνεται λοιπόν κατανοητό ότι αυτό το πλάνο είναι πιο βιώσιμο από την χρήση ακριβών πυραύλων όπως οι Aster και οι Patriot, των οποίων τα αποθέματα είναι περιορισμένα, η παραγωγή τους πιο ακριβή και η αναπλήρωσή τους πιο χρονοβόρα. Επομένως, προκειμένου να προστατευτούν από τον πόλεμο φθοράς, τα αποθέματα αυτά φυλάσσονται για άμυνα έναντι ρωσικών βαλλιστικών πυραύλων και πυραύλων cruise, των οποίων η αναχαίτιση κρίνεται ιδιαίτερα απαιτητική.
Η Ουκρανία ωστόσο έχει γυρίσει και σε επιθετικό δόγμα, εξαπολύοντας μεγάλους αριθμούς μη επανδρωμένων αεροσκαφών και σκαφών επιφανείας κατά ρωσικών διυλιστηρίων, αγωγών, εργοστασίων και βάσεων του Πολεμικού Ναυτικού στην Κριμαία και τον ανατολικό Εύξεινο Πόντο. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν οι επιθέσεις στην γέφυρα του Κερτς τον περασμένο Ιούνιο και οι επιθέσεις με την χρήση USV Magura V5 στην ναυτική βάση του Νοβοροσίσκ. Αξίζει να αναφέρουμε επίσης την χρήση νέων πυραύλων βεληνεκούς 3.000χλμ τύπου Flamingo, που αποκαλύφθηκαν από τον Ουκρανό πρόεδρο Ζελένσκι τον Αύγουστο.
Στην περίπτωση του Ισραήλ, έχει δοθεί μεγάλη εμφάνιση στην ανάπτυξη συστημάτων λέιζερ για την κατάρριψη UAV με χαμηλό κόστος, για να μην χρησιμοποιούνται άλλα, πιο ακριβά βλήματα (όπως Iron Dome και Barak). Τον Σεπτέμβριο του 2025 ανακοινώθηκε ότι το εν λόγω σύστημα, το Iron Beam, εντάχθηκε στην ισραηλινή αεράμυνα ανάμεσα στα Iron Dome, David’s Sling και Arrow, αναλαμβάνοντας την κατάρριψη χαμηλά ιπτάμενων στόχων. Την ανάπτυξή του ανέλαβαν οι εταιρείες Rafael και Elbit Systems, σε συνεργασία με το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας και την Ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία. Παρ’ όλα αυτά, οι εν λόγω εταιρείες έχουν αναπτύξει UAV χαμηλού κόστους και μεγάλης εμβέλειας, τα οποία έχουν δοκιμαστεί εκτεταμένα από τον στρατό του Αζερμπαιτζάν στον Καύκασο.
Ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες
Έστω και καθυστερήμενα και παρατηρώντας τις διεθνείς τάσεις η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία έχει ξεκινήσει την προσαρμογή της στα δύο νέα δόγματα που αναφέραμε προηγούμενως. Στις 9 Σεπτεμβρίου, στο πλαίσιο της αμυντικής έκθεσης DSEI 2025, ο ευρωπαϊκός όμιλος MBDA παρουσίασε τον πύραυλο Crossbow, ένα οπλικό σύστημα εμβέλειας 800χλμ και με φορτίο των 300 κιλών. Σύμφωνα με την εταιρεία, ο πύραυλος αναπτύχθηκε βάσει των διδαγμάτων του ρωσοουκρανικού πολέμου και μπορεί να κατασκευαστεί μαζικά με χαμηλό κόστος, καθώς αποτελείται σε μεγάλο βαθμό από εξαρτήματα της πολιτικής βιομηχανίας.
Στον τομέα των loitering munition, η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία έχει ήδη υιοθετήσει το δόγμα των « πολλών, φθηνών, γρήγορα παραγόμενων» μη επανδρωμένων: τον Ιούνιο του 2024 η βουλγαρική Samel έθεσε σε μαζική παραγωγή το Samjet, ένα UAV στα πρότυπα των ιρανικών Shahed σχεδιασμένο για αποστολές κορεσμού εναντίον εχθρικών συστημάτων αεράμυνας. Παράλληλα, στην άλλη πλευρά της Ευρώπης, εταιρείες όπως η γαλλική Delair και KNDS France έχουν παρουσιάσει επίσης μεγάλες οικογένειες loitering munition αυξημένου βεληνεκούς, προγραμματισμένων για επιχειρησιακή ένταξη εντός του 2025.
Από την άλλη πλευρά, τόσο η εσθονική Frankenburg Technologies όσο και η γερμανική Rheinmetall έχουν αναπτύξει πυραύλους μικρού βεληνεκούς, αποκλειστικά για καταρρίψεις αναλόσιμων UAV όπως τα Shahed. Πρόκειται για τα μοντέλα Mark-1 και SADM αντίστοιχα, συστήματα ικανά να καταρρίπτουν στόχους σε υψόμετρο 1-2χλμ και με μέγιστο βεληνεκές τα 6χλμ. Όπως αναφέραμε, οι κύριοι στόχοι είναι η παραγωγή μεγάλων αριθμών τέτοιων πυραύλων με χαμηλό κόστος, προκειμένου να χρησιμοποιούνται άμεσα από τις μονάδες αεράμυνας και να αναπληρώνονται εξίσου γρήγορα.
Τελικά συμπεράσματα
Ο πόλεμος φθοράς είναι ένα νέο δόγμα που έχει υιοθετηθεί και εφαρμόζεται από χώρες με σημαντικό στρατιωτικό και βιομηχανικό υπόβαθρο, δίνοντας έμφαση στα οικονομικά μη επανδρωμένα κρούσεως. Χαρακτηρίζεται από την ενσωμάτωση φτηνών τεχνολογιών μαζικής παραγωγής, μετατοπίζοντας το πεδίο σύγκρουσης από την σύγκρουση σε ανοιχτό πεδίο στον κορεσμό του αντιπάλου μέσω της βιομηχανικής κλίμακας. Η μελλοντική του εξέλιξη αναμένεται να περιλαμβάνει την ενσωμάτωση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ) στα προφίλ πτήσης των UAV, προσδίδοντας τα αυτόνομες λειτουργίες στον αέρα.
