Γιώργος Κωστόπουλος/ Γρηγόρης Παλησίδης Ισραήλ

To πλέον επικρατέστερο ζήτημα της επικαιρότητας των τελευταίων ημερών αποτελεί η σύρραξη μεταξύ Ιράν και Ισραήλ γνωστή και ως «Πόλεμος των 12 Ημερών». Έχουν γίνει αρκετές αναλύσεις επί του θέματος, από ψύχραιμες έως και κινδυνολογικές.  Σε προηγούμενο άρθρο είχαμε αναφερθεί συνοπτικά στα μέχρι τότε γεγονότα. Σκοπός αυτής της ανάλυσης είναι με απολύτως ψύχραιμο τρόπο να καταδείξει τις βασικές πτυχές αυτού του πολέμου: από τα δόγματα των δύο χωρών, το επιχειρησιακό κομμάτι της επίθεσης, την αμερικανική παρέμβαση, τους στόχους της επίθεσης αλλά και τους ευρύτερους συσχετισμούς που διαμορφώνονται στην φλέγουσα περιοχή της Μέσης Ανατολής.

Δόγμα Ιράν- Ισραήλ

Προτού αναλυθεί η σύγκρουση αυτή σε επίπεδο επιχειρήσεων ή συνεπειών, είναι σημαντικό να εξεταστούν τα δόγματα των δύο χωρών καθώς παίζουν ρόλο στις αντιδράσεις και τις πολιτικές που ασκούν. 

Η σημασία και ο ρόλος της αεροπορικής κυριαρχίας στις σύγχρονες πολεμικές συγκρούσεις αποτελούν αντικείμενο έντονου προβληματισμού και ανάλυσης, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπως η πρόσφατη επιχείρηση “Rising Lion” της Ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας, κατά τη διάρκεια του Δωδεκαήμερου Πολέμου με το Ιράν.  

To Ισραηλινό δόγμα  

Στο ισραηλινό δόγμα, η πολεμική αεροπορία αποτελεί το πιο βαρύ χαρτί των Ισραηλινών Ενόπλων Δυνάμεων (IDF) σε συμβατικό επίπεδο, μετά τους πυρηνικούς πυραύλους τύπου Jericho-3. Αποτελείται από αεροσκάφη 4ης γενιάς τύπου F-16I και F-15I, και από 5ης γενιάς F-35I, όλα ειδικά τροποποιημένα με συστήματα και όπλα που αναπτύχθηκαν από την ισραηλινή αμυντική βιομηχανία. Επίσης, σημαντικό ρόλο παίζουν τα αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού, τα οποία επιτρέπουν τα μαχητικά να χτυπούν σε μεγάλες αποστάσεις, όπως την Υεμένη παλαιότερα και την Τεχεράνη πιο πρόσφατα. 

Στο έδαφος, το Ισραήλ με την συμβολή των Ηνωμένων Πολιτειών έχει επενδύσει μεγάλα ποσά στην δημιουργία μιας ολοκληρωμένης αεράμυνας πολλαπλών στρωμάτων, αποτελούμενη από συστοιχίες τύπου Arrow-2/3, BARAK MX, David’s Sling και Iron Dome. Πρόσφατα, η Διοίκηση της Ισραηλινής Αεράμυνας ξεκίνησε την ένταξη συστημάτων laser στο οπλοστάσιό της, για καταρρίψεις UAV και ρουκετών με χαμηλό κόστος. 

Επιπλέον, το Ισραήλ ήταν από τις πρώτες χώρες που ένταξε στο αμυντικό του δόγμα την ευρεία χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών διαφόρων τύπων και μεγεθών. Η Ισραηλινή Πολεμική Αεροπορία διαθέτει UAV κατηγορίας MALE (Medium Altitude, Long Endurance) τόσο για αποστολές κρούσης όσο και για συλλογή πληροφοριών και στοχοποίησης. Από την άλλη πλευρά, ο Στρατός Ξηράς διαθέτει μικρότερα UAV αυτοκτονίας, που εκτοξεύονται από καταπέλτη ή απογειώνονται από το χέρι του χειριστή. 

Το Ιρανικό δόγμα 

Όπως είναι γνωστό, το ιρανικό καθεστώς έχει επενδύσει μεγάλα ποσά στην ανάπτυξη και παραγωγή βαλλιστικών πυραύλων με διάφορα βεληνεκή, από μικρής εμβέλειας έως και μεγάλους διηπειρωτικούς πυραύλους. Τα εν λόγω όπλα παράγονται σε εργοστάσια της αμυντικής βιομηχανίας στην Τεχεράνη και σε άλλες περιοχές, και έχουν δει επιχειρησιακή χρήση τόσο στις ιρανικές επιθέσεις κατά του Ισραήλ το 2024 όσο και στις πρόσφατες αντεπιθέσεις κατά την διάρκεια του πολέμου των 12 ημερών. Οφείλουμε να αναφέρουμε ότι το ιρανικό καθεστώς οπλίζει τον «Άξονα της Αντίστασης» (Χαμάς, Χεζμπολάχ, Χούθις) με διάφορα πυραυλικά συστήματα, όπως βαλλιστικούς, αντιπλοϊκούς και αντιαρματικούς πυραύλους, οι οποίοι χρησιμοποιούνται κατά του Ισραήλ ή των εμπορικών πλοίων που διέρχονται τον Κόλπο του Άντεν. 

Όπως και το Ισραήλ, το Ιράν έχει δώσει μεγάλη έμφαση στην μαζική παραγωγή UAV αυτοκτονίας (loitering munitions), τα οποία κατέχουν μια σημαντική θέση στο αμυντικό του δόγμα. Αυτά επίσης διατίθενται στον Άξονα της Αντίστασης αλλά και στην Ρωσία, η οποία τα παράγει εγχώρια και τα χρησιμοποιεί ευρέως στην Ουκρανία, όπως πχ τα Shahed-136. Αποτελούν έναν ασύμμετρο πολλαπλασιαστή ισχύος και στόχος του είναι ο κορεσμός της αντίπαλης αεράμυνας, με χαμηλό κόστος και χτυπήματα ακριβείας. 

Τέλος, η ιρανική αεράμυνα κατέχει σημαντική θέση στο ιρανικό δόγμα και αποτελείται από αντιαεροπορικά συστήματα ρωσικής και εγχώριας προέλευσης, λόγω διεθνών εμπάργκο. Το ιρανικό καθεστώς προτίμησε να επενδύσει μεγάλα ποσά στην παραγωγή αντιαεροπορικών πυραύλων και ραντάρ αεράμυνας, λαμβάνοντας υπόψιν τις αδυναμίες και τα απαρχαιωμένα αεροσκάφη της Πολεμικής του Αεροπορίας. Ωστόσο, μεγάλος αριθμός αυτών καταστράφηκε από πρόσφατα πλήγματα της Ισραηλινής Πολεμικής Αεροπορίας.  

Στόχοι της επίθεσης

Η βασικότερη πρόφαση της επίθεσης του Ισραήλ αποτελεί ο κίνδυνος της απόκτησης πυρηνικών όπλων από το Ιράν. Αν και κάτι τέτοιο έχει λεχθεί από τον ισραηλινό Πρωθυπουργό Benjamin Netanyahu από 1992 μέχρι σήμερα το βασικότερο στοιχείο ύπαρξης διάθεσης απόκτησης πυρηνικών από πλευράς Ιράν αποτελεί η έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Ατομικής Ενέργειας (ΔΟΑΕ) για τον εμπλουτισμό του Ουρανίου στο 60%. Το γεγονός αυτό δηλώνει την προσήλωση όχι μόνο σε πυρηνική ενέργεια αλλά σε κατασκευή πυρηνικής βόμβας. Κάτι τέτοιο σαφώς θέτει όχι μόνο το ίδιο το Ισραήλ αλλά και ολόκληρη την Δύση σε κίνδυνο δεδομένης της αντι-δυτικής στάσης του Ιράν.  Όπως αναφέραμε, το Ιράν χρηματοδοτεί τις περισσότερες τρομοκρατικές οργανώσεις που έχουν βάση την Μ. Ανατολή όπως π.χ. η Χεζμπολάχ, η Χαμάς  και οι Χούθις. Ένα Ιράν ενισχυμένο θα ωφελούσε ακόμα περισσότερο και την ισλαμιστική τρομοκρατία. Η διαφορά δε με το Πακιστάν είναι πως το Ιράν είναι και μεγαλύτερος κίνδυνος και θα άνοιγε ενδεχομένως ο δρόμος των πυρηνικών και για άλλες χώρες της Μέσης Ανατολής. Με δεδομένα λοιπόν τα παραπάνω τα εργοστάσια παραγωγής πυρηνικών σε Φορντό, Νατάνζ και Ισφαχάν μπήκαν στο στόχαστρο.

Ο δεύτερος και κατά πολύ πιο δύσκολα επιτεύξιμος στόχος της επίθεσης ήταν και η ανατροπή, σε βάθος χρόνου, του καθεστώτος στο Ιράν. Μετά το 1979 και την Ιρανική Επανάσταση την εξουσία ανέλαβαν οι σιίτες Μουσουλμάνοι με πολιτικό και θρησκευτικό ηγέτη τον Αγιατολάχ Χομεϊνί με την Περσία να μετονομάζεται σε Ιράν και να γίνεται θεοκρατικό κράτος. Τόσο ο Χομεϊνί όσο και ο διάδοχός του και τωρινός Αγιατολάχ, Χαμενεΐ στόχευε στην ενοποίηση όλων των Μουσουλμανικών κρατών  σε ένα ενιαίο.  Τόσο το Ισραήλ όσο και η Δύση θα επωφελούνταν από μία πιθανή επάνοδο του Σάχη στον Περσικό θρόνο, καθώς θα είχαν μεγαλύτερη επίδραση στο ζωτικό πεδίο της Μέσης Ανατολής. Αξίζει δε να σημειωθεί πως η ονομασία της επιχείρησης «Ανατέλλοντος Λέοντος» (Rising Lion) υποδηλώνει την τοποθέτηση του Λιονταριού στην σημαία του Ιράν που υπήρχε πριν την ανατροπή του Σάχη.

Επιχειρησιακή Ανάλυση της Ισραηλινής επίθεσης

Την 13ή Ιουνίου 2025 το Ισραήλ εξαπέλυσε πυρά κατά του Ιράν. Ο τρόπος όμως με τον οποίο το πραγματοποίησε ήταν πρωτόγνωρος: Αποκεφάλισε πρακτικά την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία του Ιράν. Σύμφωνα με μία πρόσφατη δημοσίευση του John Spencer στο Χ η επιχείρηση αυτή μπορεί να αναλυθεί στους εξής παρακάτω άξονες:

Αιφνιδιαστική επίθεση

Η εκστρατεία του Ισραήλ εναντίον του Ιράν αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα της σύγχρονης επιχειρησιακής τέχνης. Δεν ήταν απλώς μια αεροπορική επιδρομή. Ήταν μια συγχρονισμένη, πολυεπίπεδη επίθεση που συνδύαζε τον κυβερνοχώρο, την ανθρώπινη νοημοσύνη, τον ηλεκτρονικό πόλεμο, την αεροπορική ισχύ, τις ειδικές επιχειρήσεις και τις ψυχολογικές επιχειρήσεις.

Το Ισραήλ αιφνιδίασε στο υψηλότερο επίπεδο. Ξεκίνησε μια εκστρατεία που διέκοψε την ιρανική άμυνα πριν καν το πρώτο μαχητικό αεροσκάφος διασχίσει τα σύνορα. Αυτός δεν είναι πόλεμος του παρελθόντος. Έτσι μοιάζει μια μεγάλης κλίμακας, καθοδηγούμενη από πληροφορίες μάχη το 2025. Η αποφασιστική στιγμή στον πόλεμο συχνά έρχεται πολύ πριν πέσει η πρώτη βόμβα.

Μυστικές Υπηρεσίες και Συνδυασμένη Χρήση Τεχνολογίας Χαμηλού Κόστους

Ίσως η πιο εκπληκτική αποκάλυψη είναι το βάθος στο οποίο η Μοσάντ και οι ισραηλινές μυστικές υπηρεσίες είχαν διεισδύσει στους εσωτερικούς στρατιωτικούς και πυρηνικούς κύκλους του Ιράν. Όχι μόνο γνώριζαν πού βρίσκονταν οι πυρηνικοί επιστήμονες και οι διοικητές του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), αλλά και χειραγώγησαν τα προγράμματα συναντήσεων και παρέσυραν πολλούς κορυφαίους στρατηγούς στην ίδια υπόγεια εγκατάσταση για να εξοντωθούν ταυτόχρονα.

Οι επιβεβαιωμένες δολοφονίες περιλαμβάνουν τον Αρχηγό του Επιτελείου Υποστράτηγο Μοχάμαντ Χουσεΐν Μπαγκερί, τον Διοικητή του IRGC (Φρουροί της Επανάστασης) Υποστράτηγο  Hossein Salami, τον Διοικητή του στρατηγείου Khatam al-Anbia Υποστράτηγο Gholam Ali Rashid τον Διοικητή Αεροδιαστημικής Δύναμης του IRGC, Υποστράτηγο Amir Ali Hajizadeh και Εννέα πυρηνικούς επιστήμονες

Αυτές οι προσωπικότητες δεν ήταν αντικαταστάσιμες. Πολλοί είχαν υπηρετήσει για δεκαετίες και δεν είχαν εφεδρικούς ομοτίμους. Η απώλειά τους δεν ήταν απλώς συμβολική. Αποκεφάλισε την ικανότητα του Ιράν να συντονίζει μεγάλης κλίμακας αντίποινα. Επιπλέον, ο Διοικητής της Δύναμης Quds, Esmail Qaani, χτυπήθηκε, μαζί με πάνω από 20 ανώτερους διοικητές που στοχοποιήθηκαν και εξοντώθηκαν μόνο την πρώτη νύχτα. Αυτό δεν ήταν απλώς ένα πλήγμα. Ήταν ένας αποκεφαλισμός του στρατηγικού κέντρου του Ιράν.

Για μήνες, η Μοσάντ εισήγαγε λαθραία εξαρτήματα, κρυμμένα σε βαλίτσες, φορτηγά και εμπορευματοκιβώτια. Ειδικά εκπαιδευμένες ομάδες συγκέντρωναν τα εξαρτήματα αυτά και παρήγαγαν εντός του Ιράν μικρά τετρακόπτερα drones, τα οποία τοποθετούνταν κοντά σε στόχους υψηλής αξίας: συστοιχίες αεράμυνας, ραντάρ και κινητούς εκτοξευτές πυραύλων. Ακόμη, άτομα της Μοσάντ είχαν φέρει στην Τεχεράνη αντιαρματικούς πυραύλους τύπου Spike, με τους οποίους έπληξαν στρατόπεδα και τις οικίες των ιρανών αξιωματούχων και επιστημόνων. 

Υπεροχή στον Αέρα

Οι αεροπορικές επιδρομές ξεκίνησαν τα ξημερώματα της 13ης Ιουνίου, με την συμμετοχή άνω των 200 μαχητικών, πάντων τύπων. Το πρώτο κύμα αποτελούνταν κυρίως από F-35, καθώς λόγω των προηγμένων stealth χαρακτηριστικών τους ανέλαβαν την καταστολή (SEAD) και την καταστροφή των ιρανικών συστημάτων αεράμυνας (DEAD). Με αυτό τον τρόπο, άνοιξε ο δρόμος για τα υπόλοιπα μαχητικά φορτωμένα με όπλα αέρος – εδάφους, εξαπολύοντας τα κατά στόχων μέσα στην Τεχεράνη και τις γύρω περιοχές.

Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι οικίες αξιωματούχων των Φρουρών της Επανάστασης και των επιστημόνων που εργάζονταν στο πυρηνικό πρόγραμμα, καθώς και εργοστάσια της αμυντικής βιομηχανίας, αποθήκες όπλων και εκτοξευτές UAV και βαλλιστικών πυραύλων. Ταυτόχρονα, ισραηλινά μη επανδρωμένα αεροσκάφη τύπου Heron και Hermes παρείχαν τακτική εικόνα στο Ισραηλινό Κέντρο Επιχειρήσεων και δεδομένα στοχοποίησης στα φορτωμένα μαχητικά. Το εντυπωσιακό χαρακτηριστικό των αεροπορικών επιδρομών ήταν η πραγματικά τεράστια απόσταση που κάλυψαν τα μαχητικά, περνώντας από τον εναέριο χώρο της Συρίας και του Ιράκ, καλύπτοντας αποστάσεις χιλιάδων χιλιομέτρων χωρίς να γίνουν αντιληπτά.

Οφείλουμε να αναφέρουμε επίσης την δράση των αεροσκαφών εναέριου ανεφοδιασμού, τα οποία καθ’ όλη την διάρκεια του πολέμου ανεφοδίασαν με καύσιμα πάνω από 600 φορές τα ισραηλινά μαχητικά. Δεδομένης της καταστροφής της ιρανικής αεράμυνας, τα ιπτάμενα τάνκερ ανεφοδίαζαν ανενόχλητα, επιτρέποντας τα μαχητικά να εκτελέσουν κρούσεις μέχρι και 2.300 χιλιόμετρα μακριά από Ισραήλ, στο αεροδρόμιο της Mashhad. 

Κατάπνιξη αντιποίνων 

 

Παρέμβαση των ΗΠΑ – Επιχείρηση Midnight Hammer

Τη πλέον καθοριστική στιγμή για τον συγκεκριμένο πόλεμο αποτέλεσε η παρέμβαση των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής έπειτα από πρωτοβουλία του Προέδρου της Donald Trump.  Ο ίδιος ο Trump μάλιστα είχε δηλώσει στις 20/6 πως σε ένα παράθυρο δύο εβδομάδων θα αποφάσιζε το αν θα παρέμβει εν τέλει ή όχι.

Δύο μέρες όμως μετά, αιφνιδιαστικά, 7 αμερικανικά βομβαρδιστικά B-2  Spirit έπληξαν σοβαρά τα εργοστάσια σε Fordo, Natanz και Esfahan. Ας σημειωθεί πως το εργοστάσιο στο Fordo βρίσκεται 80-90 μέτρα κάτω από την γη και μόνο οι βόμβες GBU-57 των αμερικανικών Β-2 μπορούσαν να τα πλήξουν. Στην επιχείρηση συμμετείχαν 125 αεροσκάφη εναέριου ανεφοδιασμού KC-135 και KC-46 τα οποία παρείχαν τα Β-2 με καύσιμα, ενώ μαχητικά F-22 και F-35 της USAF απογειώθηκαν από την Σαουδική Αραβία για να συνοδέψουν τα βομβαρδιστικά πάνω από το Ιράν. Παράλληλα, αμερικανικό υποβρύχιο εξαπέλυσε πυραύλους cruise τύπου Tomahawk που χτύπησαν τις επίγειες εγκαταστάσεις των εργοστασίων. Η παρέμβαση αυτή σηματοδότησε την γενίκευση αυτού του πολέμου και προκάλεσε ανησυχίες στην διεθνή σκηνή για περαιτέρω κλιμάκωση σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι ανησυχίες αυτές ευτυχώς δεν έχουν επιβεβαιωθεί μέχρι στιγμής. Αντίθετα βρίσκεται σε ισχύ εκεχειρία που μένει να φανεί αν θα εδραιωθεί.

Ως απάντηση στην επιχείρηση Midnight Hammer, στις 23 Ιουνίου, το Ιράν προχώρησε σε μια συμβολική επίθεση με περίπου 10 βαλλιστικούς πυραύλους κατά της βάσης του Αμερικανικού Στρατού «Al Udeid» στο Κατάρ, οι οποίοι αναχαιτίστηκαν σχεδόν όλοι από αμερικανικά και καταριανά συστήματα αεράμυνας. Η επίθεση δεν είχε θύματα ούτε προκάλεσε καταστροφές, καθώς η Al Udeid είχε εκκενωθεί ήδη από τις 19 Ιουνίου. Πρόκειται για την μεγαλύτερη βάση των ΗΠΑ στην Μέση Ανατολή, όπου σταθμεύουν εκατοντάδες αεροσκάφη και περίπου 10.000 άτομα προσωπικό. 

 

Αλλαγή συσχετισμών σε Μέση Ανατολή

Μετά τον πόλεμο Ισραήλ–Ιράν, οι γεωπολιτικοί συσχετισμοί στη Μέση Ανατολή έχουν υποστεί ριζική αναδιάταξη, οδηγώντας την περιοχή σε μια νέα εποχή αστάθειας και επαναπροσδιορισμένων ισορροπιών. Η εντυπωσιακή στρατιωτική υπεροχή του Ισραήλ , με συντονισμένες αεροπορικές επιθέσεις, καταστροφή πυρηνικών εγκαταστάσεων και στοχευμένη εξόντωση στελεχών των Φρουρών της Επανάστασης, όχι μόνο ανέδειξε τη στρατηγική του ετοιμότητα, αλλά και έστειλε ηχηρό μήνυμα προς ολόκληρο τον «άξονα αντίστασης» που στήριζε το Ιράν.

Η Τεχεράνη, παρότι αντέδρασε με μαζικές εκτοξεύσεις drones και βαλλιστικών πυραύλων, δεν κατάφερε να ανατρέψει την αίσθηση στρατιωτικής και τεχνολογικής κατωτερότητας, ενώ υπέστη σοβαρές απώλειες σε υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό. Ως αποτέλεσμα, η επιρροή του Ιράν στους περιφερειακούς του συμμάχους –Hezbollah, Χούθι, σιιτικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ και Συρία–αρχίζει να φθίνει, γεγονός που δημιουργεί κενά εξουσίας και ρευστότητα στις περιοχές όπου παραδοσιακά ασκούσε επιρροή. Παράλληλα, το Ισραήλ εδραιώνεται περισσότερο ως ο ανεπίσημος στρατηγικός εταίρος αρκετών σουνιτικών καθεστώτων, όπως η Σαουδική Αραβία, τα ΗΑΕ και η Ιορδανία, τα οποία μπορεί να μην χαιρέτισαν δημοσίως τη σύγκρουση, αλλά βλέπουν πλέον το Τελ Αβίβ ως εγγυητή ασφαλείας έναντι της σιιτικής ηγεμονίας.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες, εμπλεκόμενες στρατιωτικά υπέρ του Ισραήλ, επιβεβαίωσαν την παραδοσιακή τους θέση, όμως η εντεινόμενη εμπλοκή τους ενδέχεται να έχει κόστος σε άλλα μέτωπα, κυρίως στον Ειρηνικό και στην Ουκρανία. Η Ρωσία επωφελείται τακτικά από αυτήν τη μετατόπιση της αμερικανικής προσοχής, ενώ η Κίνα επιχειρεί να διατηρήσει ισορροπία, προσπαθώντας να προστατεύσει τις ενεργειακές της ροές από την ευρύτερη αστάθεια. Συνολικά, η Μέση Ανατολή μπαίνει σε φάση μεταβατικής αναδιάρθρωσης, με πιο ευάλωτες τις χώρες-δορυφόρους του Ιράν και με το Ισραήλ να ενισχύει τη θέση του αλλά και με τον κίνδυνο ενός επόμενου κύκλου βίας πάντα ανοιχτό, εφόσον δεν υπάρξει ένα νέο, ουσιαστικό πλαίσιο ασφαλείας για την περιοχή.