Ρωσία και μετα-Άσαντ Συρία, η νέα γεωπολιτική σχέση.

Γεωπολιτικός πραγματισμός και διασφάλιση των βάσεων.

Η πρόσφατη συνάντηση μεταξύ του Ρώσου Προέδρου Βλάντιμιρ Πούτιν και του Σύρου ομόλογού του Αχμέντ αλ-Σαράα (παλαιότερα γνωστού με το ψευδώνυμο Αλ-Τζολάνι), υπήρξε χαρακτηριστικό παράδειγμα άσκησης γεωπολιτικού πραγματισμού (Realpolitik) που αψηφά τους παλιούς συμμάχους και επικεντρώνεται στην μακροπρόθεσμη εξυπηρέτηση συμφερόντων. Η συνάντηση των παλιών εχθρών στη Μόσχα σηματοδοτεί πλέον οριστικά ότι τα ρωσικά συμφέροντα στη Μέση Ανατολή υπερτερούν κατά πολύ της πολιτικής πίστης και του κλίματος αλληλοϋποστήριξης μεταξύ της Ρωσίας και του εξόριστου Μπασάρ αλ-Άσαντ.

Οπωσδήποτε, λοιπόν, οι επί δεκαετιών επενδύσεις της Μόσχας στη Συρία είχαν ως βασικό κίνητρο την ασφάλεια των ρωσικών βάσεων στην περιοχή και όχι την πολιτική πίστη και το παραδοσιακό κλίμα φιλίας μεταξύ της οικογένειας Άσαντ και των Ρώσων ανώτατων αξιωματούχων. Πιο συγκεκριμένα, η Ρωσική Ομοσπονδία διατηρεί στρατιωτική παρουσία στην αεροπορική βάση Χμεϊμίμ και το λιμάνι της Ταρτούς που βρίσκονται στην παράλια ζώνη της Συρίας. Η νέα συριακή κυβέρνηση υποχρεώθηκε άμεσα να εγγυηθεί δημόσια την ασφαλή πρόσβαση της Ρωσίας στις παραπάνω ζωτικής σημασίας εγκαταστάσεις-το μοναδικό λιμάνι της Ρωσίας σε θερμά νερά και τον βασικό αεροπορικό της κόμβο στη Μέση Ανατολή. Επιπλέον, η Ρωσία με τη σειρά της “μαλάκωσε” τον πολιτικό της λόγο στα ΜΜΕ σε ένδειξη καλής θέλησης, αναφερόμενη στην πάλαι ποτέ τρομοκρατική Χαγιάτ Ταχρίρ αλ-Σαμ (HTS) ως ένοπλη αντιπολίτευση και ως νόμιμη αρχή στην περιοχή, νομιμοποιώντας στο εσωτερικό της την εξουσία της νέας κυβέρνησης Σαράα.

Αλλαγή στάσης και διαπραγματεύσεις.

Με τις νέες και άμεσες εγγυήσεις ασφαλείας που παρείχε η κυβέρνηση Αλ-Σαράα κατόρθωσε να μετατρέψει τη Ρωσία από πάτρωνα της κυβέρνησης Άσαντ σε απαραίτητο στρατηγικό εταίρο, ο οποίος θα ήταν σε θέση να παρέχει στοιχειώδη ασφάλεια στην ακόμη ασταθή και εύθραυστη Συρία απέναντι στους άκρως επιθετικούς της γείτονες. Επιπλέον, η άμεση διασφάλιση των στρατιωτικών της ερεισμάτων στη Μέση Ανατολή έδωσε στη Μόσχα τη δυνατότητα να διαχειριστεί ψύχραιμα τις πολιτικές συνέπειες της ήττας του Άσαντ, αλλά και να διατηρήσει τον πρώην Πρόεδρο ως ένα ιδιότυπο διαπραγματευτικό χαρτί (bargaining chip), αφού οι βασικές της απαιτήσεις είχαν ήδη ικανοποιηθεί.

Μπασάρ αλ-Άσαντ, το φάντασμα της Συρίας.

Είναι εμφανές ότι η παραχώρηση ασύλου στον εξόριστο Μπασάρ αλ Άσαντ δεν αποτελεί απλώς μία ανθρωπιστική χειρονομία καλής θελήσεως. Η διαμονή του Άσαντ στη Μόσχα είναι ένα ισχυρότατο διπλωματικό εργαλείο. Στην ουσία επιτρέπει στο Κρεμλίνο να διατηρήσει την εικόνα του αξιόπιστου συμμάχου, ενώ παράλληλα κρατά έναν πολιτικό “όμηρο” που θα διασφαλίσει τη συμμόρφωση της νέας Συρίας.

Η νέα συριακή κυβέρνηση ζήτησε επίσημα την έκδοση του Άσαντ, επιδιώκοντας να πραγματοποιήσει τον βασικό της στόχο και εδραιώσει την αξιοπιστία της απέναντι στον συριακό λαό. Οι κινήσεις της Ρωσίας απέναντι σε αυτή την κατεύθυνση δηλώνουν όμως ότι η έκδοση του Άσαντ δε βρίσκεται στα σχέδιά της. Πιο συγκεκριμένα, η Μόσχα πλαισιώνει την παραμονή του Άσαντ εντός της Ρωσίας ως ανθρωπιστικό άσυλο με στόχο τη διατήρηση της ζωής του, ενώ παράλληλα του απαγορεύει οποιαδήποτε πολιτική δραστηριότητα εντός της ρωσικής επικράτειας. Μάλιστα, ο Ρώσος πρέσβης στο Ιράκ, επιβεβαιώνοντας την πολιτική γραμμή του Κρεμλίνου, δήλωσε ότι “η έκδοση του Άσαντ δε θα εξυπηρετούσε τα συμφέροντά κανενός”, πράγμα που υποδηλώνει πως η μη έκδοση συντονίστηκε ή και επιβλήθηκε στη νέα κυβέρνηση.

Παράλληλα, η παροχή πολιτικού ασύλου με ανθρωπιστικούς όρους (όπως επίσημα την χαρακτήρισαν τα ρωσικά ΜΜΕ) χορηγεί στο Κρεμλίνο ένα επιπλέον εργαλείο διαπραγμάτευσης με την κυβέρνηση Αλ-Σαράα. Η απειλή του Άσαντ, του “φαντάσματος που πλανάται πάνω από τη Συρία” – η δυνατότητα της Ρωσίας να υποστηρίξει και να χρηματοδοτήσει πιστά στοιχεία του πρώην καθεστώτος δεν είναι αμελητέα για τη συριακή κυβέρνηση. Έτσι, η μη έκδοση είναι η σιωπηρή εγγύηση του Κρεμλίνου ότι η νέα Συρία δε θα παρεκκλίνει από τις δεσμεύσεις της και από τη νέα πορεία συνεννόησης που καθορίστηκε στη Μόσχα.

Η νέα πραγματικότητα.

Σε κάθε περίπτωση όμως οι διμερείς τους σχέσεις έχουν μετατοπιστεί από μία κατάσταση μονομερούς εξάρτησης σε μία σχέση συναλλακτικής διπλωματίας. Αυτή βασίζεται σε κοινές ανάγκες και χαρακτηρίζεται από την άσκηση ήπιας ισχύος (soft power) εκ μέρους της Ρωσίας.

Το στρατιωτικό αντίβαρο:

Η διατήρηση των ρωσικών βάσεων εντός της συριακής επικράτειας εξασφάλισε, όπως προαναφέρθηκε, τη συνεχή ανάμειξη της Μόσχας στην περιοχή. Έτσι, προσέφερε στη Συρία μία δύναμη προστάτη απέναντι στις επιθετικές ενέργειες των Τούρκων στον βορρά και του Ισραήλ στον νότο.

Οικονομική στήριξη και διπλωματία του πετρελαίου:

Με τις υποδομές της χώρας και τους παραγωγικούς τομείς κατεστραμμένους από τον πολυετή εμφύλιο (2011-2024) και τις διεθνείς κυρώσεις, κύριο μέλημα της μετα-Άσαντ Συρίας είναι ο επαρκής και άμεσος ενεργειακός της εφοδιασμός. Η Ρωσία εκμεταλλεύεται αδίστακτα την ανάγκη αυτή για να εδραιώσει περαιτέρω την επιρροή της στη Μέση Ανατολή. Μάλιστα, παρά την άρση μεγάλου ποσοστού των δυτικών κυρώσεων που είχαν επιβληθεί στη Συρία επί διακυβέρνησης Άσαντ, η Ρωσία φαίνεται να είναι έτοιμη να προχωρήσει άμεσα στον εφοδιασμό της Συρίας χωρίς όρους (πράγμα που δεν ισχύει για τη Δύση). Έτσι, η Μόσχα αποτελεί ξανά ,και παρά τις όποιες πολιτικές ανακατατάξεις, τον μεγαλύτερο και πιο αξιόπιστο προμηθευτή αργού πετρελαίου και πάσης φύσεως επεξεργασμένων προϊόντων στη Συρία, προσφέροντάς της τη σανίδα σωτηρίας που αυτή τη στιγμή έχει ανάγκη.

Συμπεράσματα

Η πτώση του Άσαντ δεν ήταν μία ολοκληρωτική ήττα της Ρωσίας όπως πολλοί στη Δύση υποστήριξαν. Μέσω γρήγορων διπλωματικών χειρισμών η Μόσχα κατόρθωσε να αποσυνδέσει τα ζωτικά της συμφέροντα (εν προκειμένω τις βάσεις) από τον Άσαντ.

Η επιρροή της Ρωσίας στη μετα-Άσαντ Συρία καθορίζεται πλέον σε μεγαλύτερο βαθμό από τον κυνικό, γεωπολιτικό πραγματισμό παρά από την πολιτική πίστη, η οποία όπως αποδείχτηκε δεν απέδωσε καρπούς.

Ο γεωπολιτικός πραγματισμός του Κρεμλίνου έγκειται στην οικοδόμηση μίας μακροπρόθεσμης στρατηγικής βασισμένης σε τρεις διακριτούς πυλώνες. Τη διασφάλιση της ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας στην περιοχή, τη χρήση του συμβόλου “Άσαντ” ως εργαλείο πολιτικής πίεσης και την άμεση και άνευ όρων ικανοποίηση των οικονομικών αναγκών της Συρίας. Αυτή η νέα γεωπολιτική τακτική είναι εκείνη που επέτρεψε στη Ρωσία να διατηρήσει τη Δαμασκό στη σφαίρα επιρροής της και να επανέλθει ταχύτατα στη θέση της ως μείζον παίκτης στην καρδιά της Μέσης Ανατολής.