Η Ευρωπαϊκή Ένωση, από το 2022, έχει στη συζήτηση ένα πολύ αμφιλεγόμενο νομοθετικό σχέδιο για την καταπολέμηση της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών στο διαδίκτυο,γνωστό και ως “Chat Control”. Βέβαια αμφιλεγόμενη δεν είναι η πολιτική κι ο σκοπός αυτής, αλλά το μέσο. Συγκεκριμένα, θα χρησιμοποιείτε αλγόριθμος που θα παρακολουθεί τα προσωπικά και ομαδικά “τσατ” (συνομιλίες) με σκοπό να αναγνωρίζει και να καταγγέλλει υλικό παιδικής πορνογραφίας. Πρόκειται για ρυθμιστική πρωτοβουλία που θέτει υποχρεώσεις σε εφαρμογές μηνυμάτων ώστε να ανιχνεύουν το λεγόμενο υλικό CSAM (Child Sexual Abuse Material), ακόμα και σε συνομιλίες κρυπτογραφημένες. Από όταν προτάθηκε έχει εγείρει σοβαρά ερωτήματα γύρω από την ιδιωτικότητα, την ασφάλεια και την τεχνική δυνατότητα των κρατών να παρακολουθούν τα προσωπικά μας δεδομένα.
Οι τέσσερις πυλώνες του «Chat Control».
Αυτή η ιδιαίτερη πρόταση που φέρει τα σοβαρά ζητήματα της ιδιωτικότητας αλλά και της κακοποιήσης στο προσκήνιο είναι περίπλοκη. Ας τη χωρίσουμε λοιπόν σε τέσσερις βασικούς πυλώνες που την επεξηγούν.
1. Υποχρεωτική ανίχνευση (detection orders)
Αρχικά θα υπάρχει ανίχνευση των συνομιλιών .Πλατφόρμες μηνυμάτων όπως το WhatsApp ή το Messenger θα μπορούσαν να λάβουν εντολές να σαρώσουν μηνύματα. Η ανίχνευση δεν θα μένει μόνο στα γνωστά CSAM, αλλά θα αφορά και “άγνωστο” υλικό όπως κρυπτογραφημένα μηνύμα. Άρα το επιπεδο ανάλυσης των συνομιλιών θα οξύνεται πράγμα που αυξάνει την τεχνική δυσκολία και τον κίνδυνο λάθους.
2. Ανίχνευση grooming
Η πρόταση περιλαμβάνει τη δυνατότητα αυτόματης ανάλυσης συνομιλίας. Η ανάλυση θα πραγματοποιείται ώστε να προσεγγίζεται πιθανή συμπεριφορά grooming (το φαινόμενο grooming συμβαίνει όταν ένας ενήλικας προσπαθεί να εκμαιεύσει την εμπιστοσύνη κάποιου παιδιού).
3. Κέντρο της ΕΕ για καταπολέμηση της κακοποίησης
Βεβαίως, το ζήτημα αυτό θα διευθυνόταν από ένα κεντρικό φορέα που θα δημιουργηθεί σε περίπτωση όπου ο νόμος ισχύσει. Ο λόγος για τη δημιουργία Ευρωπαϊκού Κέντρου κατά της παιδικής σεξουαλικής κακοποίησης, που θα συντονίζει τεχνολογικά εργαλεία, θα θέτει πρότυπα και θα διαχειρίζεται τους αλγορίθμους ανίχνευσης.
4. Προστασίες σε προσωπικά δεδομένα.
Ο νόμος θεωρείται ότι θα εισάγει “προστατευτικά μέτρα”, ώστε η ανίχνευση να μην γίνει μαζική παρακολούθηση. Κάποιοι υποστηρικτές ισχυρίζονται ότι υπάρχει “ασφάλεια” ώστε να μην γίνεται κατάχρηση της τεχνολογίας.
Πότε ήταν να ψηφιστεί και τι περιλαμβάνει
Η πρόταση ήρθε στο τραπέζι μέσα από την Ευρωπαϊκή επιτροπή το 2022. Σύμφωνα με τη διαδικασία, οι χώρες-μέλη και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο θα διαπραγματευτούν τις διατάξεις μέσα στο 2025–2026, αν υπάρξει τελική συμφωνία. Μέσα σε αυτό το διάστημα παρακολουθούμε διάφορες εξελίξεις μέχρι τα κράτη να αποκτήσουνε συγκεκριμένη θέση. Η νομική βάση προτείνει ότι οι υπηρεσίες πρέπει να σκανάρουν το περιεχόμενο των μηνυμάτων — όχι μόνο τις εικόνες, αλλά και συνομιλίες — για ύποπτες συμπεριφορές ή νέο παράνομο υλικό.
Γιατί δεν έχει εγκριθεί ακόμα;
Η ψήφιση καθυστερεί γιατί υπάρχουν έντονες διαφωνίες μεταξύ κρατών-μελών, ενώ ορισμένες εκδοχές της πρότασης έχουν αποσυρθεί. Παράλληλα, υπάρχουν μερικές νομικές γνωμοδοτήσεις που λένε ότι η πρόταση μπορεί να παραβιάζει βασικές αρχές: υποχρεωτική παρακολούθηση, γενική υποχρέωση ανίχνευσης, δυνατότητα κατάχρησης των εντολών. Επίσης σημαντικά συμβάλλουν η πίεση της κοινωνίας ,της ψηφιακής κοινότητας, οργανώσεων προστασίας ιδιωτικότητας και εταιρειών τεχνολογίας στη δυσκολία υιοθέτησης του νόμου. Ενδιαφέρον είναι να αναφέρουμε ότι το πρώτο site που σου βγάζει αν αναζητήσεις στο google chrome το chat control είναι μια ιστοσελίδα οργάνωσης κατά του υπό ψήφιση νόμου.
Τι λένε αυτοί που το υποστηρίζουν
Μεγάλη συζήτηση λοιπόν έχει ανοίξει μεταξύ αυτών που υποστηρίζουν το υπό ψήφισμα νόμο και αυτών που το κατακρίνουν. Ποιες είναι όμως οι βασικές θέσεις για τον καθένα; Τι πρέπει όλοι να συλλογιστούμε;
Αρχικά οι υποστηρικτές του Chat Control επικεντρώνονται στο πρόβλημα που επιθυμεί να λύσει το chat control. Θεωρούνε ότι πρόκειται για αναγκαίο εργαλειο για την προστασία παιδιών. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξηγεί ότι οι επικίνδυνοι χρήστες χρησιμοποιούν ολοένα και πιο πολύ εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων και ότι χωρίς νομικό πλαίσιο, οι εταιρείες δεν έχουν υποχρέωση να σκανάρουν ή να αναφέρουν ύποπτο υλικό.
Επιπλέον, υποστηρίζουν ότι η προσωρινή ρύθμιση που επέτρεπε ήδη εθελοντική ανίχνευση CSAM από πλατφόρμες (κατά παράκαμψη κάποιων κανόνων απορρήτου) λήγει — και χωρίς μόνιμο κανονισμό, μπορεί να υπάρξει “κενό” στην προστασία.
Τέλος, θεωρούν ότι θα υπάρχει δικλείδα ασφαλείας τρόπος αποφυγής «κακοποίησης» αυτής της τεχνολογίας ελέγχου. Σύμφωνα με υποστηρικτές το Ευρωπαϊκό Κέντρο για Κακοποίηση Παιδιών θα προσφέρει καλύτερο συντονισμό και θα μειώσει τα λάθη: αν οι εντολές μένουν σε μία κεντρική δομή, οι πλατφόρμες θα ξέρουν σαφώς τι πρέπει να κάνουν.
Τι λένε όσοι διαφωνούν
Από την άλλη, οι επικριτές λένε ότι τέτοια μέτρα μπορεί να οδηγήσουν σε γενικευμένη παρακολούθηση όλων των χρηστών, ακόμα και όσων δεν έχουν κάνει τίποτα. Το λεγόμενο client-side scanning σημαίνει ότι η συσκευή σου (κινητό, υπολογιστής) σαρώνει τα μηνύματα και τις φωτογραφίες πριν καν κρυπτογραφηθούν ή αφού αποκρυπτογραφηθούν. Έτσι, παρότι οι εταιρείες υπόσχονται “ασφαλή” κρυπτογράφηση, στην πράξη μπαίνει ένα «παράθυρο» μέσα στη συσκευή όπου το περιεχόμενο είναι ορατό για έλεγχο. Πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι αυτό λειτουργεί σαν πίσω πόρτα (backdoor) στην κρυπτογράφηση και ότι, αν υπάρξει ένα τέτοιο κενό, μπορεί να το εκμεταλλευτεί όχι μόνο το κράτος αλλά και χάκερ, με αποτέλεσμα να απειλείται η ασφάλεια και η ιδιωτικότητα όλων των χρηστών.
Επίσης, τεχνικοί εμπειρογνώμονες επισημαίνουν τον κίνδυνο των false positives. Το ενδεχόμενο λάθους μεγιστοποιείται εφόσον η τεχνολογία δεν είναι τέλεια, και υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να εντοπίζονται “ύποπτα” μηνύματα ή εικόνες που στην πραγματικότητα δεν παραβιάζουν τίποτα. Αυτό θα προκαλέσει σύγχυση σε μεγάλος μέρος των χρηστών των εφαρμογών.
Υπάρχει βέβαια και η νομική άποψη περί παραβίασης των προσωπικών δεδομένων. Νομικά, υπάρχουν υποψίες ότι το σχέδιο παραβιάζει το ευρωπαϊκό δίκαιο: μια νομική γνωμοδότηση που διέρρευσε ανάφερε ότι η υποχρέωση γενικού ελέγχου ενδέχεται να είναι ασυμβίβαστη με τις θεμελιώδεις ελευθερίες. Αυτό δεν δημιουργεί πρόβλημα μόνο για το συγκεκριμένο ζήτημα αλλά μπορεί να ανοίγει μια νέα συζήτηση σχετικά με τις αξίες της ΕΕ και αν είναι συμβατές στον ψηφιακό κόσμο.
Ολοκληρώνοντας τις ανησυχίες των επικριτών, οι ίδιοι τονίζουν ότι η ασφάλεια των εφαρμογών και των δεδομένων δεν είναι πλέον δεδομένη. Αν σκανάρουν μηνύματα στους χρήστες, ανοίγουν επίσης παράθυρα για κακόβουλη χρήση, διαρροές ή κακή διαχείριση από τρίτα μέρη. Δεν είναι βέβαιο αν η ασφάλεια των δεδομένων πλέον θα μπορεί να είναι αρκετά ισχυρή ώστε να μην υποπέσει στις ανάγκες εταιρειών για διαφημίσεις αλλά και άλλες κακόβουλες χρήσεις.
Επίλογος.
Προφανώς τα ερωτήματα που εγείρονται είναι πολλά. Τι κι αν οι επικίνδυνοι χρήστες που μεταφέρουν παιδική πορνογραφία απλά βρουν άλλους τρόπους επικοινωνίας; Τι κι αν γίνει διαρροή προσωπικών δεδομένων; Πως εξασφαλίζεται η ασφάλεια της ιδιωτικότητας μας; Όμως τα ζητήματα των ψηφιακών κινδύνων πληθαίνουν και μεγιστοποιούνται με τον καιρό. Η λύση ,οποία και να είναι αυτή, οφείλει να έρθει σύντομα με αποφασιστικότητα και διαφάνεια. Η ΕΕ δε πρέπει να αλλοιώσει τις αξίες πάνω στις οποίες χτίστηκε για τον κόσμοτου διαδικτύου.
