Πώς θα ήταν ο κόσμος αν το 95% της παγκόσμιας επικοινωνίας και 10 τρισεκατομμύρια δολάρια ημερήσιων χρηματοοικονομικών συναλλαγών ξαφνικά χάνονταν; Αυτό ακριβώς είναι το διακύβευμα μιας μάχης, περισσότερο αόρατης, διεξαγόμενης στον βυθό των ωκεανών όπου τα θαλάσσια καλώδια, η σπονδυλική στήλη του ίντερνετ, έχουν μετατραπεί σε πρωταρχικό στόχο ενός Ψηφιακού Δούρειου Ίππου. Το παρόν άρθρο εξετάζει γιατί αυτά τα καλώδια κατέστησαν γεωπολιτικοί στόχοι και πώς η διεθνής κοινότητα επιχειρεί να απαντήσει.
Η Στρατηγική Αξία και η Ευπάθεια των Καλωδίων
Ερχόμαστε αντιμέτωποι με την ανάλυση μιας επικίνδυνης δυσαναλογίας: τον κρίσιμο ρόλο των υποθαλάσσιων καλωδίων σε σχέση με την ευκολία πλήξης τους. Μπορούν στοχευμένα να χαρακτηριστούν ως ένας τέλειος ασύμμετρος στόχος. Μια διακοπή των καλωδίων ισοδυναμεί ευθέως με οικονομική και αυτό καθώς χρηματιστήρια μπορούν να παραλύσουν, κρίσιμες κρατικές επικοινωνίες να επιβραδυνθούν και στρατιωτικές μονάδες σε απομακρυσμένες περιοχές να τεθούν εκτός μάχης.
Ενώ σε παρελθοντικό χρόνο η απειλή περιοριζόταν στην φθρορά ενός καλωδίου ή σε εντονές συζητήσεις σχετικά με την περιβαλλοντική επιβάρυνση, πλέον η απειλή είναι πολυεπίπεδη εφόσον μπορεί να έχει την μορφή κατασκοπείας μέσω της χρήσης εξειδικευμένων υποβρυχίων, drones και σκαφών που μπορούν να υποκλέψουν δεδομένα ή να προκαλέσουν υλικές ζημιές ή μπορεί να έχει την μορφή κυβερνοεπιθέσεων με την στόχευση κέντρων προσγείωσης Καλωδίων (ή αλλιώς Cable Landing Stations), των επίγειων δηλαδή σημείων όπου τα δεδομένα εισέρχονται στα εθνικά δίκτυα.
Επιπλέον, θα ήταν αδύνατον να υπάρχει πλήρη επιτήρηση δεδομένου της έκτασης του δικτύου. Σε αυτό προστίθεται το γεγονός ότι σχεδόν στην πληρότητα τους, τα καλώδια αυτά ανήκουν σε ιδιωτικές εταιρείες, κολωσσούς όπως Google, Meta, επομένως ένας συντονισμός μεταξύ κρατικού θεσμού και ιδιωτικής υποδομής είναι εξαιρετικά χρονοβόρος αν όχι ανέφικτος. Βέβαια, το πιο κρίσιμο σημείο είναι το Κενό Αναδιανομής (ή Attribution Gap), η δυσκολία να αποδοθούν ευθύνες και αποδείξεις, επιτρέποντας στους δράστες να δρουν στην γκρίζα ζώνη, ιδίως αν λάβουμε υπ όψιν ότι ο βυθός είναι το πλαίσιο.
Κρίση στην βαλτική, παραδειγμα Υβριδικού πολέμου
Τον Δεκέμβριο του 2023, το υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής διασύνδεσης Eastlink 2, που συνδέει τη Φινλανδία με την Εσθονία, υπέστη σοβαρή βλάβη, οδηγώντας σε άμεση διακοπή της μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Προηγήθηκαν και ακολούθησαν φθορές σε άλλα υποθαλάσσια καλώδια επικοινωνιών και ενεργειακές υποδομές στην ίδια περιοχή, δημιουργώντας ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο τεχνικών συμβάντων με έντονα πολιτικά χαρακτηριστικά. Παρότι οι επίσημες ανακοινώσεις απέφυγαν από την αρχή την άμεση απόδοση ευθυνών, οι έρευνες των φινλανδικών και εσθονικών αρχών επικεντρώθηκαν σε πλοία που κινούνταν στην περιοχή την κρίσιμη χρονική στιγμή, εξετάζοντας σενάρια εσκεμμένης άγκυρας ή μηχανικής παρέμβασης. Το γεγονός ότι τα περιστατικά συνέπεσαν χρονικά με αυξημένη στρατιωτική και ναυτική δραστηριότητα στη Βαλτική, καθώς και με την ένταξη της Φινλανδίας στο ΝΑΤΟ, προσδίδει σαφή γεωπολιτική διάσταση στο συμβάν.
Συντονισμός ΝΑΤΟ και ΕΕ για τον βυθό
Σε αυτό το σημείο, το ΝΑΤΟ, αναγνωρίζοντας ότι η φυσική προστασία εκατοντάδων χιλιάδων χιλιομέτρων καλωδίων είναι πρακτικά ανέφικτη, όπως προαναφέρθηκε, υιοθέτησε μια στρατηγική που βασίζεται στην ψηφιακή και ναυτική αποτροπή. Αποσαφηνίζοντας, ο κεντρικός πυλώνας αυτής της προσπάθειας είναι η ίδρυση του Maritime Centre for Security of Critical Undersea Infrastructure. Το κέντρο αυτό δεν λειτουργεί απλώς ως παρατηρητήριο, αλλά ως ένας κόμβος επεξεργασίας μεγάλων και υπεράριθμων δεδομένων. Χρησιμοποιώντας Τεχνητή Νοημοσύνη, αναλύει σε πραγματικό χρόνο τα σήματα από το Παγκόσμιο Σύστημα Εντοπισμού Πλοίων, εντοπίζοντας άμεσα ύποπτες ενέργειες, όπως λόγου χάρη πλοία που πλέουν με ασυνήθιστα χαμηλή ταχύτητα πάνω από καλώδια ή απενεργοποιούν τους πομπούς τους σε κρίσιμες περιοχές.
Παράλληλα, η Συμμαχία επικεντρώνεται πλέον και κάτω από την επιφάνεια. Η ανάπτυξη Αυτόνομων Υποβρύχιων Οχημάτων και drone επιτήρησης επιτρέπει τη διαρκή παρουσία στον βυθό. Αυτά τα μέσα λειτουργούν ως αισθητήρες οι οποίοι μπορούν να καταγράψουν ηχητικά ίχνη υποβρυχίων ή κινήσεις δυτών, κλείνοντας το κενό απόδοσης ευθυνών που προηγουμένως εκμεταλλεύονταν οι επιτιθέμενοι.
Ενώ το ΝΑΤΟ εστιάζει στην αποτροπή και την άμυνα, η Ευρωπαϊκή Ένωση επικεντρώνεται στη δομική θωράκιση του συστήματος εκ των έσω, προτάσσοντας την έννοια της Ανθεκτικότητας. Αυτό καθίσταται εφικτό μέσω του χρηματοδοτικού προγράμματος Connecting Europe Facility, της δημιουργίας δηλαδή νέων, εναλλακτικών διαδρομών δεδομένων. Η λογική είναι ότι αν μια περιοχή συνδέεται μέσω πολλαπλών και γεωγραφικά απομακρυσμένων καλωδίων, η πλήξη ενός εκ των οποίων δεν μπορεί να προκαλέσει κατάρρευση.
Σε νομοθετικό επίπεδο, το Critical Entities Resilience αποτελεί σταθμό, καθώς υποχρεώνει τα κράτη μέλη να αντιμετωπίζουν τα Landing Stations ως υποδομές υψίστης ασφαλείας, συνώνημες με ενεργειακούς σταθμούς ή στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Επιπλέον, η Ένωση δίνει πλέον έμφαση στην ψηφιακή κυριαρχία και ασφάλεια, εξετάζοντας αυστηρά κριτήρια για τους προμηθευτές των καλωδίων, ώστε να αποφευχθεί η εγκατάσταση λογισμικού κατασκοπείας από τρίτες χώρες κατά τη φάση της κατασκευής.
Πέρα από την Αντιμετώπιση
Γίνεται κατανοητό πως η απειλή στον βυθό δεν είναι μόνο υπαρκτή αλλά και ραγδαία εξελισσόμενη. Η προστασία των καλωδίων δεν είναι πλέον μόνο ένα τεχνικό ζήτημα, αλλά μια θεμελιώδης ανάγκη εθνικής και διεθνούς ασφάλειας.
Οι μελλοντικές προοπτικές βασίζονται σε δύο κατηγορίες: στις τεχνολογικές λύσεις όπως με την ενσωμάτωση προηγμένων αισθητήρων οπτικών ινών που ανιχνεύουν κινήσεις κοντά στο καλώδιο και χρήση αυτόνομων drones για περιπολίες, και στο διπλωματικό και νομικό πλαίσιο με την ανάγκη για διεθνείς συμφωνίες που θα ορίζουν αυστηρές κυρώσεις για τη δολιοφθορά υποθαλάσσιων υποδομών είναι πιο επιτακτική από ποτέ.
Καταλήγοντας, η ασφάλεια της σπονδυλικής στήλης του διαδικτύου απαιτεί τη δέσμευση όλων, κρατών, διεθνών οργανισμών και ιδιωτικού τομέα. Μόνο μέσα από μια ολοκληρωμένη στρατηγική μπορεί να διασφαλιστεί ότι ο βυθός των ωκεανών θα παραμείνει μια γέφυρα επικοινωνίας και όχι το πεδίο ενός καταστροφικού ψηφιακού πολέμου.
