Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τα ξημερώματα της 24ης Φεβρουαρίου 2022 ήταν η αρχή για την εθνική και την ευρωπαϊκή πολεμική βιομηχανία να επιστρέψει στις «εργοστασιακές ρυθμίσεις» της. Παρόλα αυτά, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων (Ελλάδα και Πολωνία), οι μεγάλες αμυντικές επενδύσεις σταμάτησαν με την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, σε τέτοιο βαθμό ώστε η εθνική και την ευρωπαϊκή πολεμική βιομηχανία να υπολειτουργεί. Έτσι, αρκετές χώρες της ΕΕ μονομερώς προσπάθησαν να βελτιώσουν την κατάσταση (πχ ο τότε Γερμανός καγκελάριος Όλαφ Σόλτς ανακοίνωσε εξοπλιστικό πρόγραμμα 100 δισεκατομμυρίων). Ωστόσο, η μεγάλη αλλαγή ήρθε με την επανεκλογή του Donald Trump στις ΗΠΑ, ο οποίος έκανε σαφές ότι οι ΗΠΑ δεν θα προστατεύσει την Ευρώπη απέναντι στην Ρωσία μελλοντικά.
Και εγένετο Rearm EU
Στην συνέχεια, η δήλωση του νέου προέδρου έκανε σαφές ότι χρειάζεται μια νέα συλλογική και καλά οργανωμένη προσπάθεια επανεξοπλισμού της εθνικής και της ευρωπαϊκής πολεμικής βιομηχανίας. Έτσι με σαφώς μεγαλύτερο προϋπολογισμό, γιατί συμπεριλαμβάνεται και η οπλική υποστήριξη για την Ουκρανία, αποφασίστηκε το Rearm Europe, ένα πρόγραμμα της ΕΕ που ανέρχεται στα 800δισ. Στο πλαίσιο αυτού, προβλέπεται χρηματοδότηση μεγάλων πολυεθνικών εταιρειών, πχ Rheinmetall, KMW, MBDA κτλ., καθώς και πάνω από 2.500 μικρομεσαίων εταιρειών του κλάδου. Πώς λοιπόν μπορεί η Ελλάδα να εκμεταλλευτεί το Rearm για την αναγέννηση της εθνικής της αμυντικής βιομηχανίας, μετά από μια πολυετή κρίση απαξίωσής της;
Μια ματιά στην Ελληνική Στρατιωτική Βιομηχανία
Διαχρονικά, αν και η Ελλάδα δεν είναι φημισμένη οπλική παραγωγός, έχει καταφέρει σημαντικά επιτεύγματα σε διεθνή κλίμακα. Συγκεκριμένα, το Κρατικό Εργοστάσιο Αεροσκαφών έφτιαξε το μη επανδρωμένο αεροσκάφος Ε1-79 Πήγασος το 1979, ένα από τα πρώτα παγκοσμίως. Η πρόοδος συνεχίστηκε την δεκαετία του ‘80 με το πρώτο πλωτό drone (USV), οπλισμένο με ρουκέτες και πυροβόλα από την ΕΑΒΙ.
Σήμερα, υπάρχουν πολλές ιδιωτικές εταιρείες που κατέχουν σημαντικό μερίδιο στην εθνική και την ευρωπαϊκή πολεμική βιομηχανία . Η Ελλάδα παράγει πολλά μέρη τεθωρακισμένων οχημάτων μάχης (το κύριο σκάφος του Leopard-2 από την ΜΕΤΚΑ στο Βόλο) και την θωράκιση διαφόρων τύπων από την EODH στην Χαλκιδική. Επιπλέον, η Ελλάδα κυριαρχεί στον τομέα των σκοπευτικών εξαρτημάτων και ηλεκτροπτικών, προμηθεύοντας με σύγχρονες διόπτρες κοκ τις Αμερικανικές Ένοπλες Δυνάμεις, στρατούς της ΕΕ και της Ασίας. Ένας ακόμη τομέας είναι οι βαλλιστικές πλάκες ατομικής προστασίας από την αθηναϊκή ELMON, οι οποίες δοκιμάστηκαν στο πεδίο της Ουκρανίας σώζοντας εκατοντάδες ζωές, καθώς και τα drones, πλωτά και ιπτάμενα. Ιδιωτικές ελληνικές εταιρείες παράγουν μη επανδρωμένα πολλαπλών ρόλων, όπως επιτηρήσεως, κρούσης και βομβαρδισμού, τα οποία εξάγονται στην ευρωπαϊκή και ασιατική αγορά, ενώ έχουν παρουσιαστεί USV οπλισμένα με πυραύλους, πολυβόλα και ελαφριές τορπίλες.
Σε αυτά προστίθεται ο τομέας των ηλεκτρονικών, καθώς εταιρείες όπως η IntracomDefence και PrismaElectronics παράγουν καλωδιώσεις και εξαρτήματα που χρησιμοποιούνται σε αντιαεροπορικούς αμερικανικούς πυραύλους RIM-116, ESSM και Patriot, καθώς και σε γαλλικής ναυπήγησης φρεγάτες τύπου FDI.
Τι ισχύει στο δημόσιο;
Συνάμα, στον δημόσιο τομέα δεν παρατηρείται αξιόλογη δραστηριότητα με ελάχιστες εξαιρέσεις. Η ΕΑΒ (Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία) έχει δημιουργήσει Συστήματα Ηλεκτρονικού Πολέμου που έχουν καταρρίψει μη επανδρωμένα των Χούθι στην Ερυθρά θάλασσα καθώς και συστήματα ραντάρ για τον εντοπισμό μικρών drones. Ωστόσο, σημειώνονται καθυστερήσεις στην αναβάθμιση των F-16 της Πολεμικής Αεροπορίας στην έκδοση Viper, και ακόμη μεγαλύτερες στο πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των P-3B του Πολεμικού Ναυτικού (ξεκίνησε το 2015 και δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα). Η άλλοτε κρατική ΕΛΒΟ που παρήγαγε τεθωρακισμένα και φορτηγά για τις ΕΔ (όπως και λεωφορεία, τρόλεϊ κτλ. για τις δημόσιες συγκοινωνίες) έχει σταματήσει να λειτουργεί πλέον και εξαγοράστηκε από την ισραηλινή Plasan χωρίς να αλλάξει κάτι. Στο ναυπηγικό κομμάτι παρατηρούμε καλύτερες εξελίξεις καθώς μετά τις πρόσφατες εξυγιάνσεις, τα ελληνικά ναυπηγεία ξεκίνησαν ξανά να παράγουν έργο μετά από δεκαετίες κρίσεως. Αξιοσημείωτη είναι επίσης, η αναφορά μας, για παράδειγμα, στα ναυπηγεία Σαλαμίνος που παράγουν τμήματα των φρεγατών FDI για λογαριασμό των Πολεμικών Ναυτικών της Ελλάδας και Γαλλίας σε συνεργασία με την γαλλική ναυπηγική NavalGroup.
Αναγέννηση του κρατικού τομέα με ευρωπαϊκή χρηματοδότηση
Η Ελλάδα οφείλει επομένως να φτιάξει από την αρχή ένα καλά δομημένο βιομηχανικό σύμπλεγμα άμυνας, το οποίο να μπορεί να συνδυαστεί με τα τρέχοντα εξοπλιστικά προγράμματα των ΕΔ λαμβάνοντας ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και συμβάσεις συμπαραγωγών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση χρειάζεται τεράστιες ποσότητες πυρομαχικών διαφόρων διαμετρημάτων και τύπων (φορητού οπλισμού, αρμάτων μάχης, πυροβολικού κτλ.), προκειμένου να εξυπηρετήσει τις ανάγκες του δοκιμαζόμενου Ουκρανικού στρατού και για να αντικαταστήσει τα δικά της αποθέματα. Στην Ελλάδα στο κομμάτι των πυρομαχικών δραστηριοποιούνται τα κρατικά ΕΑΣ με 340 υπαλλήλους (τα οποία επίσης κατασκευάζουν εξαρτήματα αντιαεροπορικών πυραύλων IRIS-T για την γερμανική DiehlDefence). Ωστόσο, οφείλουμε να αναφέρουμε ότι υπάρχουν χρέη 1,1 δισ. Ευρώ, στεγάζονται σε 4 απαρχαιωμένα εργοστάσια σε Υμηττό, Μάνδρα, Λαύριο και Αίγιο ενώ δεν υπάρχει κανένα πρόγραμμα έρευνας και ανάπτυξης. Με τα ΕΑΣ προστίθεται και η ΠΥΡΚΑΛ, η οποία δεν λειτουργεί και διαθέτει υπέρογκα χρέη. Οφείλεται επομένως, να εξεταστεί το μέλλον των δύο παραπάνω, εφόσον δεν είναι ικανές να ολοκληρώσουν τις υπάρχουσες συμβάσεις: κλείσιμο και άνοιγμα νέας εταιρείας πυρομαχικών με την συγχρηματοδότηση της ΕΕ για την εξυπηρέτηση των αναγκών των ελληνικών ΕΔ και των χωρών συνεργατών.
Ακόμη, στο πλαίσιο των συμπαραγωγών, αξίζει να εξεταστεί η δημιουργία νέων εργοστασίων παραγωγής οχημάτων ενώ στο πλαίσιο του προγράμματος εκσυγχρονισμού του αρματικού δυναμικού, η αγορά νέου τεθωρακισμένου οχήματος μάχης και νέων φορτηγών γενικής χρήσεως για τον Στρατό Ξηράς. Δεδομένου ότι η Γερμανία και Ιταλία ηγούνται του τομέα, μπορούν να εμπλακούν οι γερμανικές Rheinmetall και KMW, η ιταλική IVECO καθώς και η ιδιωτική EODH, για μια σύγχρονη μονάδα παραγωγής οχημάτων και αναβάθμισης παλαιότερων, σε μια περίοδο όπου οι χώρες της ΕΕ σπεύδουν να ενισχύσουν το αρματικό δυναμικό τους μετά από χρόνια απαξιώσεων. Όπως έγινε στο παρελθόν, μπορεί να επεκταθεί και σε πολιτικό τμήμα παραγωγής καθημερινών οχημάτων, συνεισφέροντας στην αύξηση του ΑΕΠ της χώρας.
Πρόταση για συμπαραγωγή
Επιτακτική ανάγκη επίσης αποτελεί η δημιουργία ενός κέντρου παραγωγής πυραυλικών όπλων για όλους τους κλάδους των ΕΔ και της ΕΕ, η οποία επιδιώκει την αναπλήρωση των αποθεμάτων της. Σε αυτό μπορεί να συνεισφέρει η ευρωπαϊκή πολυεθνική MBDA, η οποία παράγει πυραύλους για μαχητικά αεροσκάφη της ΠΑ, για το πεζικό, για το Πολεμικό Ναυτικό , καθώς και οι ισραηλινές ΙΑΙ, Elbit Systems και Rafael, δεδομένου ότι η Ελλάδα αγόρασε συστήματα πυροβολικού τύπου PULS και αντιαρματικούς πυραύλους SPIKE NLOS. Η παραγωγή εξαρτημάτων για πυραύλους και ρουκέτες στο πλαίσιο μιας κοινοπραξίας (όπως η Eurospike) θα αυξήσει την δυναμική των εταιρειών και θα αποτελέσει μια αξιόλογη πηγή εσόδων για την χώρα, ενώ οι ΕΔ θα αντικαθιστούν παλαιό υλικό με σύγχρονο και αξιόμαχο.
Τι πρωτοβουλίες οφείλει να πάρει η Ελλάδα;
Τέλος, η Ελλάδα οφείλει να επιδιώκει πανευρωπαϊκές πρωτοβουλίες στην ναυπήγηση και στην αεροναυπηγική. Η Ελλάδα σοφά επιδίωξε την συμμετοχή της στο πρόγραμμα PESCO EPC, το οποίο προβλέπει την ναυπήγηση ενός πολεμικού πλοίου όπου η κάθε συμμετέχουσα χώρα μπορεί να επιλέξει τον φόρτο και τα όπλα ανάλογα με τις ανάγκες της. Επομένως, παλαιές μονάδες επιφανείας του Πολεμικού Ναυτικού θα αντικατασταθούν στο πλαίσιο των εξοπλιστικών της ΕΕ με μειωμένο κόστος, ενώ θα προσδώσουν έργο σε ελληνικές εταιρείες του κλάδου. Αντίστοιχα στον αέρα, υπάρχουν κοινά ευρωπαϊκά προγράμματα παραγωγής αεροσκαφών, είτε επανδρωμένων είτε μη επανδρωμένων (πχ Eurodrone). Εφόσον τα χαρακτηριστικά τους πληρούν τις ανάγκες των Επιτελείων, η ΕΑΒ μπορεί να γίνει συμπαραγωγός στην κοινοπραξία και να παραγάγει επιπλέον έργο, μαζί με τα εγχώρια UAV τύπου Γρύπας και Αρχύτας.
Τι συμπέρασμα βγάζουμε;
Όπως γίνεται λοιπόν κατανοητό, με τις τρέχουσες εξελίξεις που βιώνει ο κόσμος αλλά και με την απειλή που βιώνει η Ελλάδα από την Τουρκία, η δημιουργία ενός συμπλέγματος αμυντικής βιομηχανίας αποτελεί θέμα εθνικής επιβίωσης. Το πρώτο βήμα στην πρωτοβουλία αυτή θα είναι η χώρα να αλλάξει την νομοθεσία περί κατασκευής όπλων και να ανοίξει ο δρόμος προς τους πιστοποιημένους ιδιώτες. Οι κρατικές και οι ιδιωτικές εταιρείες δεν είναι ανταγωνιστές, αλλά αντιθέτως συνεισφέρουν στην άμυνα της χώρας με εθνικούς πόρους. Αυτή η συνεργασία, την οποία θα υποστηρίξει και η ΕΕ με κεφάλαια, θα αυξήσει την παραγωγική ικανότητα της χώρας με προϊόντα που έχουν μεγάλη ζήτηση, προάγοντας την Ελλάδα σε σημαντικό παραγωγικό εταίρο σε ΝΑΤΟ και ΕΕ.
