Το άρθρο εξετάζει τον βαθιά έμφυλο χαρακτήρα των ενόπλων συγκρούσεων, αναδεικνύοντας πως οι γυναίκες πλήττονται δυσανάλογα και συστηματικά. Εστιάζει στη σεξουαλική βία, την καταπάτηση θεμελιωδών δικαιωμάτων και τη μετατροπή των γυναικών σε εργαλεία πολέμου, με ιστορικά παραδείγματα όπως η Βοσνία, η Ρουάντα, η Συρία και το Αφγανιστάν. Τονίζει πως ο πόλεμος εντείνει τις πατριαρχικές δομές, οδηγώντας στην ακραία υποβάθμιση της ζωής των γυναικών, ενώ καταγγέλλει την ατιμωρησία των δραστών και την έλλειψη θεσμικής προστασίας. Το άρθρο καταλήγει πως η αλλαγή απαιτεί διεθνή συνεργασία, νομική ενίσχυση, συμμετοχή των γυναικών στις ειρηνευτικές διαδικασίες και άμεση δράση για την πρόληψη και τιμωρία τέτοιων εγκλημάτων.

Οι γυναίκες ως θύματα και στρατηγικά εργαλεία στις συγκρούσεις

Σε κάθε γωνία του πλανήτη, πόλεμοι και άλλων ειδών ένοπλες συγκρούσεις ξεγυμνώνουν την ανθρωπότητα από την μάσκα του πολιτισμού και την οποιαδήποτε ένδειξη κοινωνικής ισότητας, φέρνοντας στην επιφάνεια το μέγεθος της σκληρότητας που είναι πρόθυμοι κάποιοι άνθρωποι να ασκήσουν στον συνάνθρωπο τους. Θύματα τέτοιων βαναυσοτήτων αποτελούν κατά ένα μεγάλο ποσοστό οι γυναίκες. Συχνά, σε τέτοιες περιπτώσεις, πολλές γυναίκες από άμαχο πληθυσμό μετατρέπονται σε κακοποιημένα θύματα ή μέχρι και σε εργαλεία στρατηγικής. Η συστηματική καταπάτηση της αξιοπρέπειας τους, της ελευθερίας και της ασφάλειας τους καθώς και η σεξουαλική βία παραβιάζουν πολλά από τα θεμελιώδη ανθρώπινα δικαιώματα, όπως και έχουν αναγνωριστεί τόσο από την Ευρωπαϊκή Ένωση όσο και από το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο.

Ιστορικά παραδείγματα έμφυλης βίας σε πολέμους

Καθ’ όλη τη διάρκεια της ιστορίας, οι πόλεμοι αποτελούν οδοστρωτήρες των ανθρώπινων δικαιωμάτων, όπου οι γυναίκες συγκεκριμένα, οποιασδήποτε ηλικίας ,πέρα από την καταπάτηση των βασικών ανθρώπινων δικαιωμάτων τους, γίνονται στόχοι βίας και όχι μόνο ως «παράπλευρες απώλειες». Θα ανέφερε κανείς σε αυτά τα παραδείγματα τον πόλεμο της Βοσνίας του 1992-1995 όπου χιλιάδες γυναίκες, κυρίως του μουσουλμανικού θρησκεύματος υπήρξαν θύματα βιασμού από σερβικές παραστρατιωτικές δυνάμεις. Υπήρχαν ακόμα και «στρατόπεδα βιασμού», όπου γυναίκες κρατούνταν αιχμάλωτες και κακοποιούνταν επανειλημμένα. Στην γενοκτονία κατά των Τούτσι (Ρουάντα 1994), εκτιμάται πως περισσότερες από 250.000 γυναίκες υπέστησαν θύματα σεξουαλικής επίθεσης. Η σεξουαλική βία χρησιμοποιήθηκε μαζικά ως μέσο καταστροφής της εθνοτικής ταυτότητας και υποδούλωσης της εθνοτικής αυτής ομάδας. Το πρώτο πράγμα που στερείτε από τον γυναικείο πληθυσμό σε εμπόλεμες περιοχές είναι η πρόσβαση στη μόρφωση και έπειτα ακολουθεί μια σειρά κατάργησης άλλων θεμελιώδη δικαιωμάτων σχετικά με την ελευθερία τους. Ακριβή παράδειγμα αποτελεί το Αφγανιστάν, όπου μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία, απαγορεύτηκε στις γυναίκες να σπουδάζουν, ενώ τους επιβλήθηκε υποχρεωτικά η μπούρκα, αποκλεισμός από τον εργασιακό χώρο με στόχο την στέρηση του δικαιώματος στην γνώση και τον μεγαλύτερο δυνατό περιορισμό της αυτονομίας τους, επιδιώκοντας τον έλεγχο της κάθε πτυχής της ζωή τους. Μεγάλης σημασίας είναι επίσης η καταστροφή δομών υγείας, διότι γυναίκες γεννούν χωρίς βοήθεια, με κίνδυνο θανάτου για τις ίδιες και τα βρέφη τους, ενώ η έλλειψη φαρμάκων, γιατρών και καθαρού νερού κάνει ακόμα και απλές ασθένειες θανατηφόρες. Για παράδειγμα στην Συρία το 2011 μέχρι και σήμερα, λόγω της κατάρρευσης του συστήματος υγείας πολλές έγκυες και παιδιά έχασαν τις ζωές τους, αφού οι γυναίκες γεννούσαν σε υπόγεια, χωρίς ρεύμα ή ιατρική βοήθεια, με νοσοκομεία συχνά στο στόχαστρο των επιθέσεων.

Ατιμωρησία και ψυχολογικές διαστάσεις

Η σεξουαλική βία, η εμπορία ανθρώπων και η συστηματική καταπίεση των γυναικών είναι φαινόμενα που σε περιόδους ένοπλων συγκρούσεων παρατηρείτε πολύ μεγαλύτερη αύξηση σε σχέση με την ήδη υπάρχουσα. Ο ψυχολογικός μηχανισμός πίσω από αυτήν την αύξηση είναι εσκεμμένοςτ διότι στον πόλεμο τον εχθρό δεν τον αποτελεί απλώς ο στρατιώτης αλλά η κοινότητα όλη. Για τον λόγο αυτό, πράξεις όπως η σεξουαλική επίθεση δεν στοχοποιούν μόνο την γυναίκα αλλά και την κοινότητα από την οποία προέρχεται. Πρόκειται για πράξη ταπείνωσης και κυριαρχίας, όχι μόνο για την ίδια την γυναίκα, αλλά και επί της συλλογικότητας από την οποία προέρχεται, καθώς σε παρόμοιες περιστάσεις εντείνονται οι πατριαρχικές αντιλήψεις και η γυναίκα μετατρέπεται σε αντικείμενο προστασίας ή, αντιστρόφως, σε στίχο κατάκτησης, κατοχής και επιβολής. Κατανοούμε λοιπόν πως η ίδια η έλλειψη πλήρους ισότητας πριν τον πόλεμο  καθιστά την γυναίκα ευάλωτη όταν όλα τα ίχνη πολιτισμού καταρρέουν. Στην συνέχεια, δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου οι δράστες τέτοιων εγκλημάτων δεν τιμωρούνται, ούτε έχουν την οποιαδήποτε νομική κύρωση, ούτε καν καταγγέλλονται. Η έλλειψη θεσμών, οι πολιτικές σκοπιμότητες, ο φόβος του στιγματισμού, η ντροπή και το πολιτισμικό βάρος που φέρει το θύμα, όλα συντελούν σε μια σιωπή που ενθαρρύνει τον θύτη. Το χάος που επικρατεί στις καταστάσεις αυτές επισκιάζει τους όποιους νομικούς θεσμούς προστασίας αμάχων ή ομήρων, καθιστώντας την ατιμωρησία των σχετικών εγκλημάτων σχεδόν αναπόφευκτη. Άλλωστε, είτε πρόκειται για τρομοκρατία με όπλα, είτε για προσβολής της γενετήσιας αξιοπρέπειας, ο απώτερος σκοπός παραμένει ο ίδιος: η επιβολή ελέγχου. Οι γυναίκες συχνά βρίσκονται στο επίκεντρο τέτοιων επιθέσεων για να εξαπλωθεί το αίσθημα του φόβου άρα και της υποταγής, όχι μόνο σε αυτές, καθώς και στην εκάστοτε γυναίκα, οικογένεια και παιδί. Σπέρνοντας με αυτό τον τρόπο τον τρόμο, ο πόλεμος εξαπλώνεται από το πεδίο της μάχης, και συνεχίζει παράλληλα με τον ψυχολογικό. Μια ακόμη άποψη θα έλεγε πως λόγω της συστηματικής απουσίας πολλών θέσεων για τις γυναίκες στα τραπέζια των αποφάσεων σχετικά με τη διπλωματία και τις διαπραγματεύσεις για ειρήνη, είναι πιο δύσκολο να υπάρξει κάποια νομική κύρωση ή πιο ισχυρή θεσμοί που προστατεύουν τα θύματα από αυτού του είδους επιθέσεις.

Ανάγκη για συντονισμένη παρέμβαση και θεσμική ενίσχυση

Για την πλήρη αντιμετώπιση του φαινομένου, οργανισμοί όπως ο ΟΗΕ και οι ΜΚΟ μπορούν να προσφέρουν αυξημένη ανθρωπιστική βοήθεια και νομική στήριξή στις γυναίκες που πλήττονται, ενώ προωθούν την ενδυνάμωση τους μέσω της παροχής εκπαίδευσης και της συμμετοχής τους στις διαδικασίες διαπραγμάτευσης και αποκατάστασης της ειρήνης. Πέρα όμως από την αναγνώριση της ανάγκης για την δημιουργία ισχυρότερων πρόληψης τέτοιων περιστατικών –πράγμα που μπορεί να επιτευχθεί με την θεσμική ενίσχυση ήδη υπαρχόντων νομικών εγγράφων (άρθρο 1- ανθρώπινη αξιοπρέπεια, άρθρο 6- ελευθερία και ασφάλεια, άρθρο 4- απαγόρευση βασανιστηρίων και απάνθρωπης ή εξευτελιστικής μεταχείρισης από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων), η εκπαίδευση των στρατιωτικών δυνάμεων και των πολιτικών παραγόντων για την αποτελεσματική προστασία των γυναικών θα αποτελέσει σημαντικό βήμα για την αποφυγή βιαιοτήτων αυτής της φύσης, αλλά και η παροχή περισσότερων θέσεων αναφορικά με την ειρηνική ανασυγκρότηση της κοινωνίας μπορεί να αποτελέσει τον καταλύτη για ένα πιο δίκαιο μέλλον. Η άμεση ανάληψη δράσης αποτελεί επιτακτική ανάγκη, όχι μόνο για την προστασία των γυναικών σε συνθήκες ένοπλων συγκρούσεων, αλλά και για την ουσιαστική εμπέδωση της ειρήνης και την αποτροπή επανάληψης τέτοιων ωμοτήτων.