Η φιλία ανάμεσα σε ελληνικό και τουρκικό λαό αν και αντικείμενο χρόνιας αμφισβήτησης υπάρχει και τεκμαίρεται, μεταξύ άλλων στο ιδιάζον φαινόμενο της “Διπλωματίας των Σεισμών”
Κάπου στο μακρινό 1999, λίγο μετά από την κρίση των Ιμίων (1996) αλλά αρκετά πριν τις δηλώσεις του Τούρκου προέδρου Recep Tayyip Erdoğan περί της πιθανότητας να μας χτυπήσουν την πόρτα ξαφνικά ένα βράδυ (Anadolu Agency, 2022), ένας Τούρκος πολίτης επικοινώνησε με τον τότε Έλληνα πρέσβη στην Άγκυρα Ιωάννη Κοραντή για να προσφέρει το νεφρό του αν κάποιος Έλληνας το έχει ανάγκη, αφορμή στάθηκε ο σεισμός (6 Ρίχτερ) που είχε χτυπήσει την Αθήνα στις 7 Σεπτεμβρίου του 1999, αφήνοντας πίσω 143 νεκρούς, 800 τραυματίες και περίπου 100.000 αστέγους (MASSSIVE Project, 2011).
Ο σεισμός μας χτύπησε την πόρτα πριν περάσει μήνας από τον ακόμη μεγαλύτερο σεισμό (7,4 Ρίχτερ) στη Νικομήδεια της Τουρκίας ο οποίος άφησε πίσω 18.373 νεκρούς, 48.901 τραυματίες και 5.840 αγνοουμένους (BBC Türkçe, 2019). Καθοριστική απεδείχθη η συνδρομή τόσο των Ελληνικών αρχών όσο και ανεξάρτητων Ελλήνων πολιτών και ΜΚΟ στην διάσωση των ανθρώπων που είχαν θαφτεί στα συντρίμμια, σε αποστολές τροφίμων και φαρμάκων καθώς και δωρεές.
Η Τουρκία με τη σειρά της αντέδρασε άμεσα στην είδηση του σεισμού στην Αθήνα στέλνοντας ομάδα διασωστών, ιατρικά συνεργεία και στρατιωτικές μονάδες για τον καθαρισμό των ερειπίων με τις εφημερίδες της εποχής τόσο σε Ελλάδα, όσο και σε Τουρκία να κυκλοφορούν με τίτλους όπως «Σε ευχαριστούμε γείτονα» και “Αδέρφια, δεν είστε μόνοι σας” στέλνοντας ξεκάθαρο μήνυμα καθώς οι τίτλοι αυτοί δεν έχρηζαν μετάφρασης όντες ήδη γραμμένοι στην γλώσσα του εκάστοτε γείτονα (Nachmani, 2018). Ήταν εκείνη η δέσμευση για άμεση συνδρομή και παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας, ασχέτως διακρατικών σχέσεων, ανάμεσα στις άλλοτε εχθρικές γείτονες χώρες που έδωσε ελπίδες στους πολίτες εκατέρωθεν του Αιγαίου για ειρήνη και ευημερία, δημιουργώντας έτσι το πλέον απαραίτητο κεκτημένο στην εξωτερική πολιτική και των δυο γειτόνων, κάτι που συνεχίζεται ως και σήμερα.
Διπλωματία των Σεισμών
Η συνεργασία Ελλάδας – Τουρκίας στην αντιμετώπιση της καταστροφής προώθησε τη συνεργασία τους σε θέματα «χαμηλής πολιτικής» όπου δεν αμφισβητείται από καμία πλευρά το status quo (οικονομία και εμπόριο, τουρισμός, πολιτισμός, κοινωνία πολιτών κλπ.). Επίσης δυνατή κατέστη η μείωση της έντασης, κυρίως της στρατιωτικής, μέσω της σταδιακής υιοθέτησης Μέτρων Οικοδόμησης Εμπιστοσύνης μεταξύ των στρατιωτικών δυνάμεων των δύο χωρών (Greek Ministry of Foreign Affairs, n.d.).
Η “Διπλωματία των Σεισμών” αποτελεί έναν πολύ ενδιαφέρον και χαρακτηριστικό παράδειγμα της ανθρώπινης αλληλεγγύης που ξεπερνά τις πολιτικές και διπλωματικές αντιπαραθέσεις. Στην περίπτωση του σεισμού του 1999, αυτή η ανθρωπιστική προσέγγιση δημιούργησε μια αίσθηση κοινού τόπου και ανάγκης για συνεργασία, πέρα από τους πολιτικούς και διπλωματικούς περιορισμούς, μια γέφυρα επικοινωνίας και συνεργασίας μεταξύ δύο λαών που είχαν περάσει από πολλές περιόδους έντασης και διαφωνιών (Alan L. Heil, 2009).
Το πιο ουσιαστικό ίσως είναι το γεγονός ότι, παρά τις συνεχείς προκλήσεις και τα πολιτικά ζητήματα που παραμένουν ανοιχτά μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, η ανθρωπιστική προσέγγιση και η διάθεση για συνεργασία σε κρίσιμες στιγμές δείχνουν ότι η φιλία μπορεί να υπάρξει ακόμη και σε περιόδους μεγάλης έντασης. Οι σεισμοί του 1999 λειτούργησαν ως καταλύτης για μια πιο ρεαλιστική και εποικοδομητική προσέγγιση των δύο λαών, η οποία συνεχίζεται, παρά τα σκαμπανεβάσματα στις διπλωματικές σχέσεις.
Αυτή η ανθρωπιστική προσέγγιση, όπου οι χώρες που πλήττονται από φυσικές καταστροφές λαμβάνουν βοήθεια από τους γείτονές τους ανεξαρτήτως πολιτικών ή στρατηγικών διαφορών, μπορεί να έχει ευρύτερη εφαρμογή και σε άλλες περιοχές του κόσμου που αντιμετωπίζουν παρόμοιες προκλήσεις. Χώρες όπως η Ινδία και το Πακιστάν, η Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν, ή η Αιθιοπία και η Ερυθραία, που συχνά πλήττονται από καταστροφές ή βρίσκονται σε τεταμένες σχέσεις, θα μπορούσαν να επωφεληθούν από την υιοθέτηση μιας αντίστοιχης στρατηγικής. Η παροχή ανθρωπιστικής βοήθειας και αλληλεγγύης σε περιόδους κρίσης, ακόμη και μεταξύ εχθρικών χωρών, θα μπορούσε να σπάσει τον κύκλο του μίσους και της καχυποψίας, προωθώντας μια κοινή ανθρωπιστική προσέγγιση που να βασίζεται στην ανάγκη για ζωή και ευημερία αντί για πολιτική ή στρατιωτική επικράτηση. Αυτό θα μπορούσε να αποτελέσει έναν καταλύτη για τη δημιουργία νέων, πιο εποικοδομητικών σχέσεων, αναδεικνύοντας την ανθρώπινη αξία πάνω από τις πολιτικές διαφορές.
Πηγές
Alan L. Heil, 2009. Fallout From “Earthquake Diplomacy” Leads to Unprecedented Thaw in Greek-Turkish Relations.
Anadolu Agency, 2022. Turkish President reiterates warning to Greece: “All of a sudden, we can come overnight” [WWW Document]. Reuters Screenocean. URL https://reuters.screenocean.com/record/1920211 (accessed 4.13.25).
BBC Türkçe, 2019. 17 Ağustos Depremi: 1999 ve sonrasında neler yaşandı, kaç kişi hayatını kaybetti? BBC Türkçe.
Greek Ministry of Foreign Affairs, n.d. Διμερείς Σχέσεις Τουρκία [WWW Document]. URL https://www.mfa.gr/bilateral-relations/turkiye/ (accessed 4.13.25).
MASSSIVE Project, 2011. MAPPING SEISMIC VULNERABILITY AND RISK OF CITIES.
Nachmani, A., 2018. What the neighbor to the west says Greek–Turkish relations, in: Turkey: Facing a New Millennium. Manchester University Press. https://doi.org/10.7765/9781526137937.00011
