Κατά τον Θουκυδίδη η πλεονεξία δεν είναι απλώς απληστία, αλλά η έμφυτη τάση των ισχυρών κρατών για διαρκή επέκταση της ισχύος τους, πέρα από τα όρια της ανάγκης. Στη δεύτερη θητεία του (2025-2029), ο Ντόναλντ Τραμπ εισάγει έναν «εμπορικό ρεαλισμό», όπου η εθνική ασφάλεια ταυτίζεται με την απόλυτη ιδιοκτησία πλουτοπαραγωγικών πηγών. Η στρατηγική του δεν επιδιώκει πλέον μόνο τη σταθερότητα, αλλά την κυριαρχική υπεροχή, ειδικά στο δυτικό ημισφαίριο, μετατρέποντας πρακτικά τη γεωπολιτική σε μια γιγαντιαία κτηματομεσιτική διαπραγμάτευση (real estate diplomacy τομέα που ο Τραμπ εξειδικεύεται). Στην συνέχεια ακολουθεί μια ανάλυση που πατώντας στην επιστήμη της ιστορίας, προσπαθεί να ιχνηλατήσει την σχέση των δυο αυτών παραμέτρων και πως πρακτικές του χθες δεν είναι μόνο επίκαιρες, αλλά επηρεάζουν καθοριστικά το σήμερα και το αύριο.

Το Θουκυδίδειο Υπόβαθρο: Ισχύς και το Δίκαιο του Ισχυρού

Ως γνωστόν η ιστορία μας μαθαίνει πολύτιμα διδάγματα, που αν αποφεύγουμε να τα μελετάμε κινδυνεύουμε σίγουρα σε κάποια περίοδο της δικής μας ζωής, να τα ζήσουμε. Έτσι λοιπόν, στον «Διάλογο των Μηλίων», ο Θουκυδίδης καταγράφει το αμείλικτο αξίωμα: «ο ισχυρός προχωρά όσο του επιτρέπει η δύναμή του και ο αδύναμος υποχωρεί όσο του επιβάλλει η αδυναμία του». Ο Τραμπ το 2026 εφαρμόζει αυτή την αρχή κατά γράμμα, παραμερίζοντας το διεθνές δίκαιο και τους πολυμερείς οργανισμούς. Τα κίνητρά του παραμένουν τα ίδια με αυτά της αρχαίας Αθήνας: 

1. Φόβος (για την άνοδο της Κίνας), 
2. Τιμή (το κύρος του MAGA) και 
3. Ωφέλεια (οικονομικά κέρδη)

Να σημειωθεί εδώ, αν και θα αναλυθεί και στη συνέχεια πώς η πλεονεξία των Αθηναίων έπειτα από την νίκη έναντι των Μηλίων τους οδήγησε στην Σικελική Εκστρατεία όπου ηττήθηκαν.

 Βενεζουέλα: Η πλεονεξία των Πόρων και ο «Ενεργειακός Εκβιασμός»

Η Βενεζουέλα αποτελεί το πρώτο μεγάλο πεδίο εφαρμογής αυτής της πολιτικής το 2025-2026. Μετά από ένα αρκετό διάστημα απειλών και σκληρής ρητορικής ο Ντόναλντ Τραμπ διέταξε ειδική επιχείρηση και εισβολή στο Καράκας με στόχο την απαγωγή και κράτηση στις ΗΠΑ του Προέδρου της Βενεζουελας Νικολάς Μαδούρο. Κατά την αμερικανική κυβέρνηση στόχοι ήταν η αλλαγή του καθεστώτος και η έλλειψη νομιμοποίησης του Μαδουρο(ενώ έχασε τις εκλογές ανακήρυξε τον εαυτό του νικητή με Κράτος της Βενεζουελας να δημοσιοποιεί αλλά αποτελέσματα από αυτά αντιπολίτευσης) και η πάταξη της ναρκοτρομοκρατιας. 

Η προσέγγιση του Τραμπ στην πραγματικότητα δεν αφορά την «προστασία της δημοκρατίας», αλλά τον άμεσο έλεγχο των μεγαλύτερων κοιτασμάτων πετρελαίου στον κόσμο. Με πρόσχημα την εθνική ασφάλεια, η Ουάσιγκτον επιδιώκει να εκδιώξει κινεζικά και ρωσικά συμφέροντα από το Καράκας. Όπως οι Αθηναίοι πίεζαν τους συμμάχους τους να προσφέρουν πλοία ή φόρο, ο Τραμπ απαιτεί από τη Βενεζουέλα «πετρέλαιο έναντι χρέους», μετατρέποντας μια ολόκληρη χώρα σε ενεργειακό δορυφόρο των ΗΠΑ.

Να σημειωθεί πως η επίθεση αυτή θεωρείται παράνομη με βάση του διεθνούς δικαίου καθώς σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη του ΟΗΕ ένοπλη δράση θεωρείται νόμιμη μόνο όταν εγκρίνεται από το Συμβούλιο Ασφαλείας ή επικαλείται η νόμιμη άμυνα. Στην περίπτωση της Βενεζουελας τίποτα από τα δύο δεν έγινε.

Άρθρο 51

Καμιά διάταξη αυτού του Χάρτη δε θα εμποδίζει το φυσικό δικαίωμα της ατομικής ή συλλογικής νόμιμης άμυνας, σε περίπτωση που ένα Μέλος των Ηνωμένων Εθνών δέχεται ένοπλη επίθεση, ως τη στιγμή που το Συμβούλιο Ασφαλείας θα πάρει τα αναγκαία μέτρα για να διατηρήσει τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια. Τα μέτρα που θα παίρνουν τα Μέλη των Ηνωμένων Εθνών κατά την άσκηση αυτού του δικαιώματος της νόμιμης άμυνας θα ανακοινώνονται αμέσως στο Συμβούλιο Ασφαλείας, και σε καμία περίπτωση δε θα θίγουν την εξουσία και την υποχρέωση που έχει το Συμβούλιο Ασφαλείας, σύμφωνα με αυτόν το Χάρτη, να αναλαμβάνει οποτεδήποτε τη δράση που κρίνει αναγκαία για τη διατήρηση ή για την αποκατάσταση

Το «Δόγμα Donroe» και η Γροιλανδία: Η Διεύρυνση του Ημισφαιρίου

Η μεγαλύτερη έκφραση πλεονεξίας στη δεύτερη θητεία είναι η αναβίωση και επέκταση του Δόγματος Μονρόε, το οποίο οι αναλυτές αποκαλούν πλέον «Δόγμα Donroe». O τότε Αμερικανός Πρόεδρος James Monroe ήταν ο πρώτος που μίλησε για την κυριαρχία και τον έλεγχο της Αμερικής στο λεγόμενο «δυτικό ημισφαίριο», δηλαδή ολόκληρη την αμερικανική ήπειρο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο ο Πρόεδρος Τραμπ προσπαθεί να αναβιώσει την λογική αυτή, με την νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας (NSS 2025), επιδιώκοντας τον έλεγχο στο δυτικό ημισφαίριο και την αμερικανική πρωτοκαθεδρία σε κάθε τομέα κυριαρχικής εκμετάλλευσης, ίσως όχι πάντα με τη σκοπιά του διεθνούς δικαίου. Η αρχή έγινε με την ρητορική για τον Καναδά (λίγο κράτησε όποια μαξιμαλιστική λογική εδώ) και τον Παναμά, συνεχίστηκε με την επέμβαση στην Βενεζουέλα και κατέληξε στις πρόσφατες εξελίξεις στην Γροιλανδία.

Η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας ορίζει τη Γροιλανδία ως ζωτικό προμαχώνα της αμερικανικής ηπειρωτικής άμυνας. Η Γροιλανδία δεν θεωρείται πλέον για τον Τραμπ κυρίαρχο έδαφος της Δανίας, αλλά «ακίνητο στρατηγικής σημασίας» στο Δυτικό Ημισφαίριο. Η επιμονή του στην εξαγορά ή τον «έλεγχο προστασίας» της νήσου αντανακλά την πεποίθηση ότι η γεωγραφική εγγύτητα νομιμοποιεί την κυριαρχική παρέμβαση, θυμίζοντας την αθηναϊκή απαίτηση για πλήρη υποταγή των νησιών του Αιγαίου. Ακόμα και η απειλή για επίθεση, που όπως φαίνεται ήταν μία άλλη ρητορική ακρότητα ώστε να κερδίσει ζώνες κυριαρχίας, κάνοντας δήθεν υποχώρηση, δημιουργεί μια διαρκή συζήτηση, όχι κυρίως για το αν θα γίνει η επίθεση αυτή καθαυτή, αλλά στο μήπως η αμφισβήτηση του διεθνούς δίκαιου από τις ΗΠΑ, παραδοσιακό πυλώνα της Δύσης, δώσει πάτημα σε αναθεωρητικές χώρες όπως η Ρωσία ή η Κίνα, που δεν θέλουν πολύ χώρο για να εκφράσουν τις αναθεωρητικές τους βλέψεις, προκαλώντας σαφώς μεγαλύτερη αστάθεια παγκοσμίως.

 Η Ψυχολογία του Ηγέτη: Ο Τραμπ ως Σύγχρονος Αλκιβιάδης

Θα μπορούσε κανείς να ισχυριστεί πως υπάρχει μια δομική ομοιότητα μεταξύ του Τραμπ και του Αλκιβιάδη, του χαρισματικού αλλά αλαζόνα Αθηναίου ηγέτη. Και οι δύο:

• Περιφρονούν τους παραδοσιακούς θεσμούς και το πολιτικό κατεστημένο.
• Χρησιμοποιούν τον λαϊκισμό για να δικαιολογήσουν ριψοκίνδυνες εκστρατείες (όπως η Σικελική Εκστρατεία ή η μονομερής πίεση στη Γροιλανδία).
• Ταυτίζουν το προσωπικό τους κλέος με την κρατική ισχύ, οδηγώντας σε μια εξωτερική πολιτική που βασίζεται στην προσωπική εντύπωση και το «deal» της στιγμής.

Οι Κίνδυνοι της Ύβρεως: Συμμαχίες και Αντιδράσεις

Κατά τον Θουκυδίδη η πλεονεξία οδηγεί νομοτελειακά στην «Ύβρη». Για τους Αθηναίους αυτό συνέβη, όπως είπαμε προηγουμένως, με την σικελική εκστρατεία. Έχοντας υψηλό ηθικό μετά την νίκη επί των Μήλιων, όλοι οι Αθηναίοι ήθελαν να καταλάβουν και τις Συρακούσες. Βρέθηκαν αντιμέτωποι όμως με μία σφοδρή ήττα η οποία σταμάτησε όποια φιλοδοξία τους. Στο σήμερα οι διεκδικήσεις και αξιώσεις του Τραμπ ενδέχεται να οδηγήσουν σε μία αντίστοιχη κατάσταση.  Η αντιμετώπιση δε των συμμάχων του ΝΑΤΟ ως «πελατών» και η απειλή δασμών ακόμα και σε φιλικές χώρες (π.χ. Δανία για τη Γροιλανδία) δημιουργεί ένα κενό ασφαλείας. Η προσπάθεια του Τραμπ να περιορίσει την Κίνα μέσω απόλυτου ελέγχου των σπανίων γαιών (Γροιλανδία) και των καυσίμων (Βενεζουέλα) επιταχύνει τη σύγκρουση αντί να την αποτρέπει, καταλήγοντας ίσως στη λεγόμενη «Θουκυδίδεια Παγίδα». Μπορεί επιπλέον να οδηγήσει και σε μίααντίδραση του συστήματος καθώς δημιουργία ενός αντίπαλου πόλου με την  BRICS το 2026 είναι μια λογική, εκ πρώτης όψεως, απάντηση στη μονομερή αμερικανική πλεονεξία.

Επίλογος: Το Μάθημα της Ιστορίας

Καταλήγουμε, λοιπόν, στο ότι η πολιτική του Τραμπ στη δεύτερη θητεία του είναι η σύγχρονη ενσάρκωση της θουκυδίδειας προειδοποίησης. Ενώ η πλεονεξία μπορεί να αποφέρει βραχυπρόθεσμα κέρδη (όπως ο έλεγχος των πόρων της Βενεζουέλας), μακροπρόθεσμα υπονομεύει τις ηθικές και συμμαχικές βάσεις πάνω στις οποίες στηρίζεται η ηγεμονία. Το ερώτημα για το 2026 παραμένει: θα επικρατήσει η «Σωφροσύνη» ή η Ουάσιγκτον θα ακολουθήσει την πορεία της Αθήνας προς μια στρατηγική υπερεξάπλωση που οδηγεί στην παρακμή;