Ευρωπαϊκά Κονδύλια: Η πορεία τους στην Ελλάδα

Η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο όπου η οικονομική της εξέλιξη συνδέεται άμεσα με την ορθή αξιοποίηση των ευρωπαϊκών κονδυλίων. Μια δεκαετία μετά των οικονομικών κρίσεων και την πανδημία του COVID, η Ελλάδα βρίσκεται σε στάδιο αναδιαμόρφωσης εδραιώνοντας μια αναπτυξιακή εκδοχή της βασισμένη σε επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις στηριζόμενες από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι επιχορηγήσεις του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (Recovery and Resilience Facility) και του ΕΣΠΑ για την χρονική περίοδο 2025-2026 έχουν στόχο να αναδομήσουν τις οικονομίες ώστε να είναι περισσότερο ψηφιακές και να ενσωματώσουν την πράσινη ενέργεια. Όμως παρουσιάζονται προκλήσεις όπως η κακοδιαχείριση των κονδυλίων ή η υπερβολική εξάρτηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Επομένως το βασικό ερώτημα είναι αν η Ελλάδα αξιοποιήσει αποτελεσματικά τα κονδύλια θα είναι διατηρήσιμη και εφικτή η οικονομική ανάπτυξη;

Τι είναι το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (RRF) ;

Το ταμείο Ανάκαμψης αποτελεί ένα εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης με σκοπό την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της πανδημίας του COVID που ισοπέδωσε τις οικονομίες των κρατών μελών της. Η κατανομή των κονδυλίων στα κράτη μέλη γίνεται με βασικά κριτήρια όπως το ΑΕΠ, ο πληθυσμός και η ανεργία και για να λάβουν την χρηματοδότηση οι κυβερνήσεις πρέπει να υποβάλουν το εθνικό σχέδιο ανάκαμψης και ανθεκτικότητας με μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις που πρέπει να επιτευχθούν μέχρι το τέλος του 2026. Για να εγκριθεί ένα σχέδιο πρέπει να δεσμευτεί ότι το 37% του προϋπολογισμού θα αποτελεί δράσεις για το περιβάλλον και το 20% σε ψηφιακές δράσεις. Η καταβολή των ποσών από την Ευρωπαϊκή επιτροπή γίνεται μόνο όταν ένα κράτος μέλος πραγματοποιεί τα ορόσημα που περιλαμβάνει στο σχέδιο του.

Ελλάδα 2.0

Η υλοποίηση του σχεδίου Ελλάδα 2.0 βρίσκεται σε εξέλιξη, με τα πιο πρόσφατα στοιχεία να αναδεικνύουν σημαντική πρόοδο στην απορρόφηση των πόρων του RRF. Τον Ιούλιο το υπουργείο Εθνικής οικονομίας και οικονομικών υπέβαλε το έκτο αίτημα εκταμίευσης πόρων στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μετά την επίτευξη 39 οροσήμων. Τον Νοέμβριο η εκταμίευση ύψους 2,1 δις ευρώ εγκρίθηκε από την Ευρωπαϊκή επιτροπή μετά από την ολοκλήρωση ενός κύκλου στόχων ανεβάζοντας το συνολικό ποσό που έχει λάβει η Ελλάδα για το σχέδιο της στα 23,4 δις ευρώ, δηλαδή το 65,2% που προβλέπεται από τον προϋπολογισμό. Η χρηματοδότηση αυτή έχει στόχο την ενίσχυση επενδύσεων της πράσινης ενέργειας, ψηφιοποίησης των συστημάτων και υποδομών, αναβάθμιση της εκπαίδευσης και του τομέα υγείας. Ήδη είχε επιτευχθεί στον προηγούμενο γύρο οροσήμων κρίσιμοι στόχοι, όπως η εγκατάσταση διαδραστικών πινάκων στα σχολεία της χώρας, η προώθηση του Ηλεκτρονικού φακέλου Υγείας και η χορήγηση επιδομάτων πρόνοιας. Μέχρι σήμερα το ποσοστό υλοποίησης, ένα αρκετά υψηλό για τα ελληνικά δεδομένα, ένδειξη ότι η Ελλάδα κινείται με ταχείς ρυθμούς ανάπτυξης σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Καθώς οι εκταμιεύσεις συνδέονται άμεσα με την ολοκλήρωση έργων, η πρόοδος αυτή είναι πολύ θεμελιώδης για την ελληνική οικονομία.

Παρά την θετική εξέλιξη των ελληνικών σχεδίων ανάπτυξης, καταγράφονται και σημαντικές δυσκολίες. Το υπόλοιπο 35% των πόρων που πρέπει να επιτευχθεί απαιτεί συνέπεια και αποτελεσματικότητα, καθώς το πρόγραμμα φτάνει στην τελική ευθεία. Παράλληλα το δανειακό σκέλος του ταμείου ανάπτυξης απαιτεί προσεκτική διαχείριση, ώστε να εξασφαλίσει ότι οι επιχειρήσεις και το κράτος θα συμβάλλουν στην υλοποίηση παραγωγικών επενδύσεων που θα αποδώσουν μακροπρόθεσμα. Άρα ο πραγματικός στόχος του ταμείου δεν είναι μονάχα τα ποσά που εκταμιεύονται, αλλά αν μεταφέρονται σε ουσιαστικές επενδύσεις στην παραγωγικότητα, στην πράσινη ανάπτυξη και στην οικονομική σύνθεση της Ελλάδας.

Προοπτικές: Τι να περιμένουμε στο μέλλον;

Οι πιο πρόσφατες οικονομικές προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι η Ελλάδα εισέρχεται σε μια πορεία σταθερής ανάπτυξης για τα έτη 2025-2027. Συγκεκριμένα προβλέπεται αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,1% το 2025 και 2,2% για το 2026, ποσοστά που στηρίζονται κυρίως στην ιδιωτική κατανάλωση και από την χρήση του ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας το οποίο συμβάλλει άμεσα στην αύξηση της παραγωγικότητας. Το 2027 η ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί κατά 1,7% καθώς η ευρωπαϊκή επιχορήγηση φτάνει στο τέλος της. Επιπλέον αναμένεται σταδιακή κλιμάκωση του πληθωρισμού ο οποίος προβλέπεται να φτάσει το 2,4% το 2027, ενώ η ανεργία βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα αλλά παραμένουν βαθιά ριζωμένα διαρθρωτικά προβλήματα στην αγορά εργασίας. Η σταθερή δημοσιονομική πολιτική και η μείωση του κινδύνου για δημόσιο χρέος προκαλούν θετικές ενδείξεις για τα δημόσια οικονομικά της χώρας, παρά τις φορολογικές ελαφρύνσεις και τις κοινωνικές παροχές αναμένονται πρωτογενή πλεονάσματα. Η ισχυρή αυτή οικονομική ανάπτυξη μαζί με τα πλεονάσματα του προϋπολογισμού θα οδηγήσουν στην μείωση του δημοσίου χρέους ως ποσοστό του ΑΕΠ, το οποίο θα πέσει κάτω από 140% έως το 2027.

Κίνδυνοι και προκλήσεις

Δυστυχώς παρά τις θετικές επιπτώσεις που έχει εξασφαλίσει το RRF, η Ελλάδα βρίσκεται αντιμέτωπη με καθυστερήσεις και διοικητικές δυσκολίες που μπορούν να προκαλέσουν ακόμα και την απώλεια των κονδυλίων. Η έκθεση του Ελεγκτικού συνεδρίου αποκαλύπτει ότι δεν υπάρχουν τα κατάλληλα συστήματα ελέγχου και παρακολούθησης του ταμείου στις δημόσιες υπηρεσίες με απόρροια την ολοκλήρωση της χρηματοδότησης. Η έκθεση διαμαρτύρεται ότι εξαιτίας των διοικητικών προβλημάτων και των θεσμικών ανωμαλιών κρίνεται η ικανότητα της χώρας να απορροφήσει με ορθότητα τους ευρωπαϊκούς πόρους, εφόσον το Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου δεν διαθέτει τα αναλυτικά χρονοδιάγραμμα με ενδιάμεσες προθεσμίες αλλά μόνο τις τελικές προθεσμίες της ΕΕ, ενώ το Ολοκληρωμένο σύστημα Πληροφοριών το οποίο λειτουργεί κυρίως χειροκίνητα να προκαλεί σοβαρές καθυστερήσεις και προβλήματα διαφάνειας.

Εκτός από τις γραφειοκρατικές δυσχέρειες η χώρα αντιμετωπίζει επίσης το ενδεχόμενο μη ολοκλήρωσης διαφόρων έργων (υγείας, υποδομών, ακόμα και των σιδηροδρόμων) μέσα στην προθεσμία του προγράμματος με αποτέλεσμα να χρειαστεί να μεταφερθούν σε άλλο πρόγραμμα (όπως το ΕΣΠΑ) ή στην χειρότερη να χαθούν εντελώς τα κονδύλια.

Ένας ακόμα διαρθρωτικός κίνδυνος είναι η εξάρτηση της Ελλάδας από το ταμείο, καθώς η ανάκαμψη της οικονομίας βασίζεται στα κονδύλια του RRF. Παρότι τα κονδύλια λειτούργησαν ως μια αναπτυξιακή ώθηση, η οικονομική ανάπτυξη κινδυνεύει να επιβραδυνθεί απότομα μετά το 2026 και με το τέλος του προγράμματος. Η πρωτοφανής ανάπτυξη βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε δημόσιες και ιδιωτικές επενδύσεις που χρηματοδοτούνται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που καλύπτει τα χρόνια « μπαλώματα» της χώρας. Η πρόκληση επομένως δεν είναι μόνο η αξιοποίηση των ευρωπαϊκών πόρων αλλά η δημιουργία μονίμων αναπτυξιακών δυναμικών που θα αποδίδουν και μετά την λήξη του προγράμματος.

Συμπεράσματα:

Τελικά με την σωστή αξιοποίηση του RRF, η οικονομική ανάπτυξη εκτός από εφικτή είναι και διατηρήσιμη;

Συνοψίζοντας, η σωστή αξιοποίηση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας μπορεί να καταστήσει την οικονομική ανάκαμψη της Ελλάδας όχι μόνο εφικτή αλλά και πραγματικά διατηρήσιμη υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Τα κονδύλια αποτελούν μια μοναδική ευκαιρία εκσυγχρονισμού όμως με χρονικά περιορισμένη επίδραση, αν η Ελλάδα επενδύσει σε παραγωγικές μονάδες και προσελκύσει σταθερές ιδιωτικές επενδύσεις, ψηφιοποιήσει το δημόσιο ώστε να υπάρχει διαφάνεια μεταξύ κράτους και ΕΕ και να προωθήσει την πράσινη ενέργεια η αναπτυξιακή πορεία της χώρας θα συνεχιστεί. Αν τα έργα δημιουργήσουν πραγματικές υποδομές τότε η ευημερία θα συνεχιστεί και μετά το 2026, διαφορετικά υπάρχει κίνδυνος η τρέχουσα περίοδος να είναι παροδική.

Πηγές: