Από τα μέσα και τέλη του 20^ου αιώνα, παρατηρείται μία διαίρεση του κόσμου σε κράτη, όπου το καθένα οργανώνει διαφορετικά το πολιτικό του σύστημα. Μία μορφή οργάνωσης, ειδικά στο πλαίσιο συγκέντρωσης ή αποκέντρωσης της εξουσίας, σχετίζεται με το αν ένα κράτος λειτουργεί ως ενιαίο κράτος, ομοσπονδία ή συνομοσπονδία.

Ενιαίο Κράτος

Σ ’ένα ενιαίο κράτος η κεντρική κυβέρνηση καθίσταται ως ο μοναδικός κυρίαρχος φορέας της πολιτικής εξουσίας. Την εξουσία μοιράζεται το κοινοβούλιο και η Κυβέρνηση, ενώ υπάρχει ένα κεντρικό δικαστικό σώμα. Παράλληλα για λόγους αποτελεσματικότητας, οι διαδικασίες αποκέντρωσης εφαρμόζονται κανονικά. Στην περίπτωση αυτή η κεντρική κυβέρνηση, εκχωρεί αρμοδιότητες στις περιφερειακές μονάδες, με τις οποίες δεν μοιράζεται συνταγματική εξουσία. Αυτό όμως δεν απαγορεύει στην κεντρική εξουσία, να προβεί σε οργανωτικές μεταρρυθμίσεις στην αυτοδιοίκηση.(π.χ. Νόμος 1982 στην Γαλλία). Συνήθως ενιαία είναι είτε μικρά κράτη όπως η Δανία, είτε συμπαγή εθνοτικά όπως η Ελλάδα, όπου πάνω από το 93% είναι Έλληνες.

Αξίζει στο σημείο αυτό να γίνει αναφορά σε μία ιδιαιτερότητα των ενιαίων κρατών όπου εκχωρούν σε περιοχές τους σημαντικά περισσότερες αρμοδιότητες με αποτέλεσμα οι περιοχές αυτές να δρουν ως αυτόνομες ακόμα και με δικό τους, υποτελές στο εθνικό, κοινοβούλιο. Τέτοια παραδείγματα είναι η Ουαλία στο Ηνωμένο Βασίλειο και η Καταλονία στην Ισπανία. Στην περίπτωση αυτή δεν κάνουμε λόγο για ομοσπονδιακά κράτη αλλά για ενιαία, οιονεί ομοσπονδιακά.

Παράδειγμα ενιαίου κράτους αποτελεί η Γαλλική Πολιτεία, ως ένα ημιπροεδρικό κράτος. Η κεντρική εξουσία ασκείται από τον Πρόεδρο (άμεσα εκλεγμένος, ισχυρός Αρχηγός Κράτους) και τον Πρωθυπουργό (αρχηγός κυβέρνησης) με την Κυβέρνηση. Οι ψηφισμένοι νόμοι από το Γαλλικό Κοινοβούλιο ισχύουν το ίδιο σε όλη την Γαλλική επικράτεια, όπως ισχύει ομοίως και η άσκηση της δικαστικής εξουσίας.

Σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης η Γαλλία είναι από τα πιο συγκεντρωτικά κράτη. Επίσης είναι από τις λίγες χώρες με τέσσερα αντί για τρία σημαντικά επίπεδα κυβέρνησης καθώς χωρίζεται σε τρία επίπεδα αποκέντρωσης: σε περιφέρειες, διαμερίσματα και δήμους.  Η Γαλλία έχει 13 περιφέρειες σε Μητροπολιτικό επίπεδο και άλλες 5 στις υπερπόντιες κτήσεις. Οι Περιφερειάρχες διορίζονται από τη Κυβέρνηση ως εκπρόσωποί της στην Τοπική αυτοδιοίκηση και μαζί με την διορισμένη συμβουλευτική επιτροπή και το εκλεγμένο συμβούλιο ασχολούνται με ζητήματα δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, προγραμματισμού και οικονομικής ανάπτυξης. Οι περιφέρειες χωρίζονται σε 2 έως 13 διαμερίσματα με εκλεγμένο συμβούλιο και πρόεδρο και επωμίζονται ζητήματα υγείας, γεωργίας, πρόνοιας, δαπανών κολλεγίων και υποδομών. Τέλος τα διαμερίσματα χωρίζονται σε 37.000 δήμους με εκλεγμένα συμβούλια και εκλεγμένο δήμαρχο και ασχολούνται με τις υποθέσεις του δήμου.

Ομοσπονδία

Ομοσπονδιακά είναι τα κράτη που συνδυάζουν τη κεντρική κυβέρνηση μαζί με αποκεντρωμένες κυβερνητικές μονάδες (κρατίδια, states, πολιτείες, καντόνια κλπ). Σε αυτές, παραχωρούνται συνταγματικά ξεχωριστές διοικητικές αρμοδιότητες από την κεντρική κυβέρνηση, καθιστώντας τες διοικητικά αυτόνομες, με δικό τους εκτελεστικό, νομοθετικό και δικαστικό σώμα. Για παράδειγμα, τα κρατίδια της Γερμανίας (bundesländers) διοικούνται από πρωθυπουργούς που προέρχονται από πολιτειακές εκλογές. Ομοσπονδιακά είναι κυρίως τα κράτη που είτε εξαιτίας μεγέθους ( η τεράστια έκταση των ΗΠΑ), είτε λόγω μειονοτήτων στο εσωτερικό τους, (οι μειονότητες στη Ρωσία. Π.χ. οι Τσετσένοι που οδήγησαν την κεντρική αρχή να οργανωθεί σε περιφέρειες για την καλύτερη εκπροσώπηση τους) καθιστούν δυσχερέστερη την διοίκηση μόνο από την κεντρική κυβέρνηση.

Παράδειγμα ομοσπονδιακού κράτους αποτελούν οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Αποτελούνται από 50 Ομοσπονδιακά κρατίδια (States)  με ξεχωριστό και αιρετό εκτελεστικό, νομοθετικό (από τον λαό) και δικαστικό (έμμεσα) σώμα για κάθε ένα State (στην κυριαρχία των ΗΠΑ υπόκεινται και κτήσεις πχ. Γκουάμ , Πουέρτο Ρίκο). Τα μέλη που την αποτελούν δεν είναι κυρίαρχα κράτη καθώς εκχωρούν την κυριαρχία τους ομόφωνα στην ομοσπονδιακή και αυτόνομη πρωτεύουσα, την Washington, District of Columbia. Εκεί βρίσκονται οι φορείς της κεντρικής εξουσίας των ΗΠΑ, δηλαδή ο Πρόεδρος με το Ομοσπονδιακό Κογκρέσο καθώς και το Ομοσπονδιακό Ανώτατο Δικαστήριο. Είθισται τα States να επωμίζονται ζητήματα γεωργίας, εκπαίδευσης, πρόνοιας κλπ., ενώ η ομοσπονδιακή κυβέρνηση να αναλαμβάνει την εξωτερική πολιτική, την άμυνα και την οικονομία

Συνομοσπονδία

Τέλος οι συνομοσπονδίες έχουν χαλαρότερη δομή από τις ομοσπονδίες. Συντίθεται από διάφορα κράτη που αφενός επιθυμούν να συντονίσουν κοινούς σκοπούς σε ένα στενό πλαίσιο και εκχωρούν συγκεκριμένες εξουσίες προς ένα όργανο, αφετέρου όμως διατηρούν την κυριαρχία και την ανεξαρτησία τους. Οι σύγχρονοι διεθνείς οργανισμοί αποτελούν ένα είδος συνομοσπονδίας. Στο ΝΑΤΟ για παράδειγμα τα κράτη μέλη εκχωρούν εξουσίες στο κεντρικό όργανο αλλά διατηρούν τόσο την αυτονομία όσο και την κυριαρχία τους, ειδοποιός διαφορά με τις ομοσπονδίες.

Ιστορικό μοντέλο συνομοσπονδίας, αποτελεί η Ελβετική Συνομοσπονδία, που υφίστατο στο μεγαλύτερο κομμάτι της περιόδου 1219-1848. Επρόκειτο για μία χαλαρή συνομοσπονδία καντονιών με το καθένα να έχει δικό του νόμισμα, στρατό και νομικό σύστημα. Η συνεργασία περιοριζόταν σε θέματα άμυνας. Η συγκέντρωση των αντιπροσώπων ονομαζόταν Tagsatzung, αλλά δεν λάμβανε πάντα αποφάσεις καθώς απαιτούταν ομοφωνία. Ούτε υπήρχε κεντρική εκτελεστική και δικαστική εξουσία. Επιπλέον, διάφορες θρησκευτικές και πολιτικές διαφορές προκαλούσαν εντάσεις, γεγονός που οδήγησε στον Εμφύλιο του Sonderbund το 1847, που άνοιξε τον δρόμο για τη δημιουργία μιας ισχυρότερης ομοσπονδίας το 1848.

Επίλογος

Συνεπώς, οι διαφορές των συστημάτων καταδεικνύουν και την ποικιλομορφία αλλά και την πολυπλοκότητα της διακυβέρνησης στην σύγχρονη κοινωνία. Ενώ τα ενιαία κράτη διακρίνονται για την ταχύτητα στη λήψη αποφάσεων με τον κίνδυνο υπερσυγκέντρωσης εξουσίας , οι συνομοσπονδίες προάγουν την αυτονομία των μελών τους, αλλά δυσκολεύονται στη λήψη δεσμευτικών αποφάσεων και οι ομοσπονδίες επιχειρούν μια ισορροπημένη κατανομή εξουσίας μεταξύ κέντρου και περιφέρειας, αντιμετωπίζοντας όμως προβλήματα συντονισμού

ΠΗΓΕΣ

• Kenneth Newton & J.W. Van Deth, Συγκριτική Πολιτική (κεφάλαιο 4 σελ 103 & κεφάλαιο 6^ο, σελ. 132-145. Για το παράδειγμα της Γαλλίας ειδικά: Ενημερωτικο σημέιωμα 6.4 σελ 143-144)
• Switzerland – History. (2019). In: Encyclopædia Britannica. [online] Available at: https://www.britannica.com/place/Switzerland/History.
• Kostas A. Lavdas, ‘Great-power confederalism: European republicanism at a  crossroads’ In C. Gortsos et al., eds., New Approaches to Sovereignty: Essays in Honor  of Professor Constantine Stephanou Athens: Nomiki Bibliothiki, forthcoming ( Confederalism and the political nation: the Swiss case)